برای همین هم هربار تصمیم به کتابخوان شدن می‌گیریم یا سَرَکی به کتاب‌فروشی می‌زنیم و کتابی می‌خریم، در نهایت باز با خودمان می‌گوییم: «انگار کتابخوانی به زندگی من نمی‌خورد.»

اما شاید مشکل از ما نیست! شاید روش‌هایی که تا امروز برای کتابخوان شدن خوانده و شنیده‌ایم، با زندگی شلوغ امروز -حداقل به‌عنوان یک ایرانی- سازگار نیستند. این نوشتار برای توصیه‌های سنگین و نمایشی یا عادت‌سازی‌هایِ غیرواقعی و هیجانی نیست. می‌خواهیم بدانیم چطور می‌شود بدون فشار و اجبار، بالاخره کتاب را آرام‌آرام وارد زندگی‌مان کنیم؛ حتی وقتی وقت و حوصله نداریم.

۳ باور اشتباه درباره کتابخوانی که مانع شروع کردن ماست

قبل از اینکه نکات اصلی را با هم بررسی کنیم، بیایید یک حقیقت ساده را بپذیریم: بسیاری از ما فکر می‌کنیم کتابخوانی کاری سخت و فقط مخصوص آدم‌های خاص است، یا اینکه برای انجامش باید زمان زیادی داشته باشیم.

اما حقیقت این است که مشکل، کمبود وقت یا حوصله نیست؛ مشکل، تصاویری است که از کتابخوانی در ذهن‌مان ساخته‌ایم؛ تصاویری که باعث می‌شوند حتی قبل از شروع، خودمان را از مسیر عقب بکشیم.

در ادامه، ۳ باور اشتباه رایج درباره کتابخوانی را بررسی می‌کنیم و می‌بینیم چطور می‌توانیم تنها با آگاهی از آن‌ها و بدون تحمل فشاری شاق، از سدشان عبور کنیم.

۱. کتابخوانی هرروز به زمان طولانی و فراغت بال نیاز دارد

واقعیت این است که عادت‌ها با قدم‌های کوچک ساخته می‌شوند، نه قدم‌های بزرگ. همان‌طور که امیرالمؤمنین (ع) در حکمت ۲۷۰ نهج‌البلاغه می‌فرمایند: «اندك كارى كه به آن ادامه دهى، اميد (سود) به آن بيشتر است از كار بسيارى كه از آن ملول و خسته گردى.»

«جیمز کلیر» در کتاب عادت‌های اتمی (که با عنوان خرده‌عادت‌ها نیز بین خوانندگان ایرانی شهرت دارد)، این‌طور نوشته است:

«عادت‌های پایدار از اقدامات کوچک و قابل تکرار شکل می‌گیرند، نه از دستورهای سنگین و بزرگ. مثلاً اگر هر روز فقط ۲ دقیقه مطالعه کنید، احتمال ادامه دادن این رفتار بسیار بیشتر از برنامه‌ریزی برای ۶۰ دقیقه در روز است.»

این یعنی:

شروع با زمان‌های کوتاه باعث می‌شود کتابخوانی به «عادت واقعی» تبدیل شود؛
نه به یک «تکلیف سنگین».

یعنی اگر بگویی «هرروز ۱۰ دقیقه کتاب می‌خوانم»، احتمال ادامه دادن آن خیلی بیشتر از زمانی است که بگویی «برای مطالعه ۱ ساعت زمان در روز نیاز است».

۲. باید هر کتابی را تا آخر بخوانم

واقعیت این است که قرار نیست همه کتاب‌ها برای هرکسی مفید باشند؛ کتاب‌ها مثل غذاها نیستند که همه‌شان خوشمزه باشند.

«مارتیمر جی. آدلر» در کتاب چگونه کتاب بخوانیم می‌نویسد:

«وقتی کتابی برای شما مفید نیست، ادامه دادن آن وقت تلف کردن است. خواندن مؤثر یعنی انتخاب هدفمند کتاب، نه صرف تمام کردن صفحات آن.»

اگر فهمیدید کتابی برای پاسخ به سؤالات‌تان مناسب نیست، قطعاً نباید خواندنش را ادامه بدهید.

۳. من آدمِ کتابخوانی نیستم

اگر دقیق‌تر به این باور نگاه کنیم، واضح است که آدم‌ها برای کتاب خواندن «تیپ خاصی» ندارند؛ صرفاً روش‌های متفاوتی برای خواندن دارند.

«آلن جیکوبز» در کتاب لذت خواندن در عصر حواس‌پرتی این درس را به ما می‌دهد:

«لذت واقعی کتابخوانی نه در “خواندن زیاد”، بلکه در ارتباط شخصی با متن ایجاد می‌شود. یعنی کسی کتابخوان است که با متن‌هایی که دوست دارد ارتباط می‌گیرد؛ نه کسی که صرفاً صفحات زیادی را رد می‌کند.»

این یعنی یک نفر می‌تواند با رمان‌های داستانی ارتباط بگیرد، یک نفر با کتاب‌های روان‌شناسی و توسعۀ فردی و نفر دیگر با خواندن سفرنامه‌ها. همه این افراد کتابخوان هستند. شما هم می‌توانید با پیدا کردن کتاب‌هایی که روح‌تان را لمس می‌کند، کتابخوان شوید.

هدف‌گذاری؛ آفتِ مسیرِ کتابخوان شدن

یکی از سؤالات اولیه برای قدم‌گذاشتن در مسیر کتابخوانی که باید از خودمان بپرسیم، این است: آیا بلاگرهای کتاب ما را به سمت کتاب خواندن سوق داده‌اند؟

دیدن کلیپ‌هایی با مضامینی مثل «من امسال ۶۰ کتاب خواندم»، «چالش هر ماه یک کتاب»، «هر روزت رو با کتاب شروع کن»، «من تمام کتاب‌های نویسنده مورد علاقه‌ام را خوانده‌ام»، «اگر این کتاب را نخوانده‌اید، کتابخوان نیستید» و هزاران جمله شعاری دیگر، آموزه‌هایی است که اگر نگوییم زیان‌بار، قطعاً برای همه مفید نیست.

این کلیپ‌ها و جملات انگیزشی فقط احساسات مخاطب را درگیر می‌کنند، بدون اینکه ارزش‌هایی مفید و همیشگی خلق کنند. شما با شنیدن این جملات، سرشار از هیجان می‌شوید، کتاب می‌خرید و شاید چند روزی هم مشتاقانه به سراغ آن بروید؛ اما غافل از اینکه با کوچک‌ترین تلاطمی، این هیجانات فروکش می‌کنند و باز به همان نقطۀ قبل برمی‌گردید.

هرکس روش خاص خود را برای کتاب خواندن دارد و هیچ روشی تقلیدی نیست؛ مگر اینکه آن روش واقعاً برای شما مفید باشد و با تشخیص خودتان به آن رسیده باشید.

شاید عجیب باشد اما اگر با توصیه کسی می‌خواهید به جمعیت کتابخوان‌ها بپیوندید، لابد تکنیک‌هایی هم از آن شخص گرفته‌اید و می‌خواهید آن‌ها را در این مسیر استفاده کنید. اما در نهایت باید بدانید که شما خالق تکنیک‌های مطالعه برای خودتان هستید.

زمان مطالعه قابل برنامه‌ریزی است اما خروجی مطالعه، خیر. یک نفر با ۱۰ دقیقه مطالعه ۲۰ صفحه می‌خواند و دیگری ۵ صفحه. تندخوانی هنری لازم است اما غایتِ مطالعه نیست؛ بلکه باید «صحیح خواندن» و «درک مطالب» را یاد بگیریم. تندخوانیِ صرف، گاهی حتی شوق مطالعه را هم می‌گیرد.

هدف از کتابخوان شدن، تبدیل شدن به رباتِ کتابخوانی که مسلح به تکینک‌های مختلف است، نیست؛ هدف اصلی، تلاش برای پیدا کردنِ خود از دلِ کلمات و جملات است.

دوست کتابخوان؛ بهترین انگیزه برای کتابخوان شدن

همه ما می‌دانیم که جمع چقدر در تغییر خلق‌وخو، ایجاد عادت‌های جدید یا ترک‌ عادت‌های قدیمی مؤثر است. حتی می‌دانیم که تنها با دوستی کردن است که می‌توانیم روی دیگران تأثیر بگذاریم. گاهی یک جمله از یک دوست یا دیدن رفتاری از یارِ نزدیک، می‌تواند مسیر زندگی‌مان را تغییر دهد.

دوباره جمله‌ای از «جیمز کلیر» در کتاب عادت‌های اتمی را بخوانیم:

«اگر می‌خواهی رفتار کسی را تغییر بدهی، با او بحث و جدل نکن! بهش این حس رو بده که به بخشی از دنیای تو تعلق داره؛ بهش هدیه بده.»

و نقلی دیگر از کتاب لذت خواندن در عصر حواس‌پرتی:

«صحبت کردن درباره کتاب‌ها، لذت خواندن را چند برابر می‌کند و انگیزه ادامه دادن را بالا می‌برد.»

چرا داشتن دوست و دوستان کتابخوان مهم است؟

به این دلیل که خیلی‌ها کتاب نمی‌خوانند چون بازخوردی نمی‌گیرند و حس نمی‌کنند که کتاب خواندن‌شان دیده می‌شود و ثمر‌بخش است. اما وقتی کسی را دارید تا راجع‌به مطالعات‌تان با او صحبت کنید، بازخورد بگیرید، توصیه‌های دوستانه بشنوید و درباره کتاب‌ها گپ بزنید، انگیزه ادامه دادن پیدا می‌کنید.

پیشنهاد ویژه: اگر دوست کتابخوان ندارید، می‌توانید با کلیک روی لینک زیر، به جمع کتابخوان‌ها بپیوندید، هرروز مطالعات‌تان را به اشتراک بگذارید و بازخورد بگیرید.

چه کتاب‌هایی ما را به سمت کتابخوان شدن سوق می‌دهند؟

از هر کتابخوانی که سؤال کنید «آیا تمام کتاب‌هایی که خریده‌ای با دلیل و منطق بوده‌اند؟»، قطعاً پاسخ منفی می‌دهد. تعداد زیادی از کتاب‌هایی که افراد مختلف (مخصوصاً در ابتدای مسیر) تهیه می‌کنند، با تصمیمی ناگهانی یا صرفاً با قضاوت از روی جلد کتاب است.

همان‌طور که می‌دانیم نباید با شکم گرسنه برای خرید به سوپرمارکت رفت، با هیجانِ کتابخوان شدن هم نباید وارد کتاب‌فروشی یا سایت خرید کتاب شد. به همین خاطر، یک لیست از کتاب‌هایی که دوست دارید بخوانید تهیه کنید.

به هر دسته‌ای از کتاب‌ها که علاقه دارید، فهرستی تهیه کنید که فکر می‌کنید با خواندن‌شان شوق خواندنِ بیشتر در شما جوانه می‌زند؛ چه کتاب‌هایی که قبلاً شنیده‌اید افراد با خواندن آن‌ها لذت برده‌اند و چه کتاب‌هایِ معرفی شده در فضای مجازی که به نظرتان برای شما مفید است.

داشتن فهرستی از این کتاب‌ها باعث می‌شود به‌مرور اطلاعات‌تان از آن‌ها بیشتر شود و در نهایت تصمیم درست‌تری برای خرید و مطالعه بگیرید؛ چه با پرسیدن از دوستانِ کتابخوان، چه با مشورت گرفتن از هوش مصنوعی و یا جست‌وجو در اینترنت.

این را هم فراموش نکنید که در نهایت شما تعیین‌کنندۀ سلیقه‌تان هستید؛ ممکن است توصیه‌های نزدیک‌ترین دوست‌تان هم در معرفی کتاب، با سلیقه شما هم‌راستا نباشد.

تجربۀ شخصی افراد کتابخوان نشان می‌دهد که اگر در ابتدای شروع، کتاب‌های کم‌حجم‌تر و با متنی روان را انتخاب کنید، احتمال اینکه کتاب را تمام کنید و به سراغ کتاب بعدی بروید، بیشتر است.

توصیه‌ای دوستانه: پرفروش بودن یک کتاب، دلیل بر بهترین بودنِ آن نیست. برخی ناشرها و حتی نویسنده‌ها تکنیک‌های افزایش فروش را خوب بلدند. حتی بالاتر از آن، اینکه افراد زیادی کتابی را خریده و خوانده باشند، لزوماً دلیل بر کیفیت عالیِ آن نیست. مخصوصاً در بخش موفقیت و توسعۀ فردی، از این مدل کتاب‌ها بسیار زیاد است؛ پس باید برای انتخاب کتاب، چشم و گوش‌هایتان را حسابی تیز کنید.

سخن پایانی

تا به حال درباره تکنیک‌های مطالعه و اینکه «چگونه کتابخوان شویم» بسیار نوشته و صحبت شده است؛ تکنیک‌هایی اعم از راهکارهای افزایش توجه و تمرکز، زمان‌بندی، یادداشت‌برداری، ایجاد محیط مناسب، شرطی شدن در مطالعه و ده‌ها نکته دیگر.

در این مقاله سعی کردیم از کلیشه‌های رایج فراتر برویم و به این سؤال جواب بدهیم که «وقتی وقت و حوصله نداریم، چگونه کتابخوان شویم؟»

با وجود شلوغیِ زندگی، تلاش برای معیشت، بمباران اطلاعات در فضای مجازی، سرگرمی‌هایِ تمام‌نشدنیِ اکسپلورها و بسیاری عوامل دیگر که نمی‌گذارند لحظاتی را غرق دنیای کتاب شویم، باز هم می‌توانیم حتی برای دقایقی کوتاه به دنیایِ جذابِ کلمات سفر کنیم و اجازه بدهیم هم ذهن‌مان استراحت کند و هم روح‌مان تغذیه شود.

همچنین در این مقاله تلاش شد کتاب خواندن از موضوعی کلیشه‌ای و شاید عاملی برای فخرفروشی جدا شده و به عادتی لذت‌بخش و حتی عاملی برای گفت‌وگو در جمع‌های دوستانه پیوند بخورد.

امید است دوستان و دوستی‌هایی بسازیم که هربار دیدارِ آن‌ها قدمی باشد برای رشد؛ و خداوند خیر ما را بخواهد، همان‌طور که پیامبر مهربانی‌ها فرمود: «هرکس که خداوند برای او خیر بخواهد، دوستی شایسته نصیب وی خواهد نمود.»

کتابخوانی

«من و کتاب»؛ وقتی رهبر یک کشور از رمان و شعر حرف می‌زند

چگونه کتابخوان شویم وقتی وقت و حوصله نداریم؟

کتابخوانی

«من و کتاب»؛ وقتی رهبر یک کشور از رمان و شعر حرف می‌زند

چگونه کتابخوان شویم وقتی وقت و حوصله نداریم؟