آن‌ها به صحرا می‌رفتند، ما دور میز می‌نشینیم. آن‌ها تیر خود را برای شکار مهیای پرتاب می‌کردند، ما بازی را از جعبه درمی‌آوریم و آماده بازی می‌شویم. آن‌ها مجبور بودند به‌خاطر حمله یک حیوان درّنده با نهایت سرعت بدوند و فرار کنند و قلبشان تندتند بزند. ما مشغول بازی می‌شویم و چند ثانیه بعد، صداهایمان درهم‌تنیده و هیجانمان بالا گرفته است تا برنده شویم. آن‌ها وقتی از شکار برمی‌گشتند و لذت غذای روز را می‌چشیدند، دوباره حاضر می‌شدند سختی‌ها را به جان بخرند تا با شکار زنده بمانند، ما وقتی لذت یک دور بازی به جانمان می‌نشیند، دوباره و دوباره بازی را تکرار می‌کنیم. انگار زندگی ما دنیای موازی پیشینیان ماست.

لذتی که از یک بازی پرهیجان می‌بریم، اتفاقی یا تصنعی نیست. این احساس ریشه‌ای است. در لایه‌های تاریخ مشترک انسان‌ها دارد. ما و اجداد بسیار دورمان، افزایش هورمون‌های مشابهی را تجربه می‌کنیم. ما در بازی با هم رقابت می‌کنیم و آن‌ها برای زنده‌ماندن می‌جنگیدند. فرایند مشابه است: فرصت، تهدید، چالش اجتماعی. برای آن‌ها پیداکردن غذا فرصت به شمار می‌رفت. فرار از دست یک درّنده تهدید محسوب می‌شد و در نهایت، رقابت یا همکاری با دیگران در قبیله برای امنیت بیشتر، چالش اولیه اجتماعی بود.

در دنیای آنان، کسانی موفق‌تر بودند که اولاً در لحظات حساس، سریع و متمرکز عمل می‌کردند؛ در ثانی، از موفقیت‌های کوچک مثل پیداکردن غذا انرژی و انگیزه می‌گرفتند تا آن رفتار مفید را تکرار کنند؛ ثالثاً با دیگران پیوند می‌گرفتند و همکاری می‌کردند؛ چون بقای فرد به بقای گروه وابسته بود.

فکر می‌کنم می‌توانیم این مراحل را در بازی‌های هیجان‌انگیز امروزی مانند دادوستد پرشور در پایاپای یا سرعت واکنش در بازی پاتک پیدا کنیم. این بازی‌ها در واقع نوعی شبیه‌ساز پیشرفته و کاملاً امن از همان چالش‌های دیروز هستند: آدرنالین، دوپامین و اکسی‌توسین هورمون‌هایی است که از اجدادمان به ارث برده‌ایم. همان مدارهای عصبی و هورمونی که زمانی برای شکار، فرار از خطر و رقابت اجتماعی کارآمد بودند، اکنون در پاسخ به بازی فعال می‌شوند. در واقع ما در حال تکرار یک الگوی رفتاری بسیار کهن هستیم.

نیاز به واکنش سریع در لحظه حساس بازی، همان مدار عصبی را فعال می‌کند که انسان‌های گذشته برای فرار از خطر به کار می‌بستند. همان جایی که آدرنالین ترشح می‌شود؛

لذت پیروزی و انجام یک حرکت هوشمندانه، همان سیستم پاداش مغزی را روشن می‌کند که اجداد ما را به تکرار رفتارهای مفید مثل یافتن غذا هدایت می‌کرد و به آن‌ها انگیزه می‌داد. اینجا زمان ترشح دوپامین است؛

خنده‌های جمعی و احساس همبستگی در بازی گروهی، همان مکانیسم ایجاد پیوند و اعتماد را تقویت می‌کند که برای همکاری و زندگی اجتماعی اجدادمان حیاتی بود. این یعنی زمان مناسب برای ترشح اکسی‌توسین.

این‌ها فقط عناوینی علمی نیستند، بلکه زبان شیمیایی بدن ما هستند. اگر بخواهیم برای هورمون‌هایی که مثال زدیم، در موقعیت بازی دورهمی ترجمه‌ای عامیانه پیدا کنیم، این جملات و حس‌ها خودنمایی می‌کند:

«هیجان خالص بود» = آدرنالین = هورمون واکنش فوری

«یه دور دیگه هم بازی کنیم» = دوپامین = هورمون پیروزی وقت

«چقدر خوش گذشت» = اکسی‌توسین = احساس صمیمیت و شادی جمعی

سعیده بقایی؛ مشاور و طراح بازی

گیم

بازی و یادی از اجداد بسیار دور!

گیم

بازی و یادی از اجداد بسیار دور!