کتاب اسرار و آثار واقعه کربلا اثر جلال الدین همایی، انتشارات زوار

کتاب گران‌سنگ و ارزشمند «اسرار و آثار واقعه کربلا» اثر محقق برجسته، شادروان استاد جلال‌الدین همایی اصفهانی، یکی از منابع مهم در شناخت تاریخ عزاداری و مجالس سوگواری امام حسین(ع) به شمار می‌رود. این اثر پژوهشی با دقت علمی، به بررسی شکل‌گیری و تداوم آیین‌های عزاداری، از آغاز واقعه عاشورا تا عصر حاضر می‌پردازد. برخی بر این باور بوده‌اند که برگزاری مجالس عزا و سرودن اشعار مرثیه، تنها از دوره صفویه آغاز شده و پیش از آن سابقه‌ای نداشته است. حتی گروهی گفته‌اند که اقامه مجامع سوگواری برای امام حسین(ع) از همان زمان پایه‌ریزی شد و تاکنون استمرار یافته است. بی‌تردید سلسله صفویه در گسترش مذهب تشیع و اهتمام به برگزاری مجالس عزاداری نقشی پررنگ و مؤثر داشتند. با این حال، نمی‌توان آغاز این آیین‌ها و برپایی اجتماعات سوگ حسینی را صرفاً به عصر صفوی نسبت داد؛ چرا که شواهد تاریخی گواه آن است که سنت سرودن مراثی ـ ابتدا به زبان عربی و سپس به زبان فارسی ـ از همان زمان وقوع حادثه عاشورا شکل گرفت و در طول قرون، پیوسته ادامه یافته است. این نکته نشان می‌دهد که تاریخ عزاداری امام حسین(ع) ریشه‌ای عمیق‌تر از دوران صفویه دارد و میراثی اصیل و دیرینه در فرهنگ اسلامی و شیعی به شمار می‌رود.