کتاب سایه‌ها اثر ری کارنی، ترجمه خشایار قشقایی، انتشارات خوب

او به هیچ‌کجا تعلق نداشت و هیچ‌گاه عضو هیچ گروه و جریان مشخصی نبود. کارگردانی برای او تفریحی تمام‌وقت به شمار می‌آمد. همواره خود را آماتوری در سینما می‌دانست و در حقیقت برای حرفه‌ای‌ها بازی می‌کرد تا هزینه پروژه‌های آماتوری خود را تأمین کند. همان فیلم‌های آماتوری که در مقایسه با آثار کارگردانان سرشناسی چون پولانسکی و آلدریچ، چنان سترگ و دست‌نیافتنی جلوه می‌کردند که آثار آن حرفه‌ای‌ها بیشتر به پروژه‌های کودکانه می‌مانست. «جان» اما با همه عظمت و جسارتی که در کارهایش موج می‌زد، فروتنی خاصی داشت؛ فروتنی‌ای همراه با لحنی طعنه‌آمیز و شوخ‌طبع. او بارها تأکید می‌کرد که کارگردان نیست و تنها به «احساسات درونی شخص» باور دارد؛ همان امیال و کشش‌های درونی که به تعبیرش «چه والا و چه نفرت‌انگیز، برای هرکدام از ما لازم‌اند، چراکه شاید تنها چیزی باشند که رنج عذاب وجدان را التیام می‌بخشند.» از همین منظر است که باید با سینمای او مواجه شد؛ به‌ویژه از نخستین اثرش، فیلم «سایه‌ها». این فیلم بلند آغازگر مسیر کاساوتیس بود؛ تجربه‌ای بداهه‌پردازانه و بدیع که آماتوریسم در تار و پود آن جریان دارد و همین ویژگی به ضرورتی برای ساختار فیلم بدل می‌شود. «ری کارنی» یکی از پژوهشگران برجسته و متخصصان بی‌همتای آثار کاساوتیس است که سال‌های بسیار عمر خود را صرف کاوش در جهان فکری و سینمایی او کرده است. تک‌نگاری او درباره «سایه‌ها» حاصل همین پژوهش‌های عمیق است. کارنی در کتابش نشان می‌دهد که چگونه نوآوری‌های کاساوتیس و بازی‌های خلاقانه او با مدیوم سینما، به خلق واقعیت‌های زیرمتنی در اثر انجامیده است. به‌زعم او، منطق «سایه‌ها» منطق فروپاشی است؛ فروپاشی برآمده از ایده‌ای که چنین شرح داده می‌شود: «درام درون درامِ سایه‌ها، کشاکش میان لایه‌های اجتماعی و ژرفای عاطفی انسان است.» این کتاب تصویری روشن و دقیق از آغاز راه کاساوتیس ارائه می‌دهد. «سایه‌ها» در برابر کل تاریخ سینمای پیش از خود، در برابر جامعه زمانه‌اش و حتی در برابر شیوه زیست مردمانش قد علم می‌کند؛ درست همان‌گونه که خود کاساوتیس می‌خواست: آثاری سبک‌مغزانه، خنده‌آور و در عین حال جنون‌آمیز.