کتاب حافظه اجتماعی و روایت داستانی اثر نادر امیری، انتشارات نگاه معاصر

حافظه همواره مقوله‌ای مهم در اندیشه بشری بوده است؛ قرن‌ها از منظر فلسفه قدیم به آن نگریسته می‌شد و پس از رنسانس، به تدریج به حوزه علم روان‌شناسی راه یافت و سپس بار دیگر در فلسفه و علوم اجتماعی جایگاهی تازه پیدا کرد. در این پژوهش، محدوده تجربی بررسی بر ایران و به‌ویژه رمان‌های تاریخ‌گرای دهه‌ی چهل شمسی متمرکز است؛ با این حال تمرکز اصلی بر دو رمان نمونه‌وار از آن دوره خواهد بود. دهه‌ی چهل شمسی به دلیل شرایط اقتصادی و اجتماعی ویژه و نیز شکل‌گیری اندیشه‌ای منشی و متفاوت، ویژگی‌های تعیین‌کننده‌ای برای تاریخ فکری و فرهنگی ایران به همراه داشت؛ ویژگی‌هایی که تأثیر آن‌ها نه تنها در آن مقطع بلکه در دهه‌های بعد نیز قابل مشاهده است. به جرأت می‌توان گفت اندیشه ایرانی امروز نیز در گفت‌وگویی جدی و مستمر با مولفه‌های فکری و عملی آن دوران قرار دارد. با این همه، این ملاحظات صرفاً شواهدی برای اثبات تجربی در پژوهش حاضر محسوب نمی‌شوند، بلکه بیشتر به‌عنوان انگیزه‌های نظری و پژوهشی در انتخاب این دوره تاریخی نقش داشته‌اند. این مطالعه در حقیقت در نقطه‌ای قرار می‌گیرد که جامعه‌شناسی، ادبیات و تاریخ با یکدیگر تلاقی می‌کنند. دغدغه اصلی آن، بررسی سازوکار بازآفرینی حافظه اجتماعی در رمان‌های تاریخ‌گرا است؛ رمان‌هایی که با قرار دادن گذشته متأخر در بستر داستانی خود، امکان بازاندیشی و بازنمایی حافظه جمعی را فراهم می‌کنند.