کتاب جاذبه صفر اثر وودی آلن، ترجمه علیرضا شفیعی نسب، انتشارات خوب

بیش از هفتاد سال است که این پیرمرد توانسته ما را بخنداند؛ آن‌قدر که هنوز هم از او انتظاراتی داریم که از هیچ‌کس دیگر نداشته‌ایم و نداریم. بیایید صادق باشیم؛ در تاریخ کمدی و طنز، کمتر کسی یافت می‌شود که از نوجوانی تا سال‌های پیری همچنان بنویسد، بازی کند، بیافریند و نسل‌های مختلف را بخنداند. این توانایی همان چیزی است که تنها از «وودی آلن» برمی‌آید. وودی آلن در داستان‌ها، نمایشنامه‌ها و فیلم‌هایش با همه‌ی جنبه‌های زندگی شوخی کرده است؛ شوخی‌هایی که گاه ساده و لوده‌گونه به‌نظر می‌رسند و گاه لایه‌هایی روشنفکرانه و عمیق دارند. هر دو نوع این شوخی‌ها اما کار خود را تمام و کمال انجام داده‌اند: خنداندن ما و بازتاب دادن تلخی‌ها و تناقض‌های زندگی. نیم‌قرن پیش او در داستانی دختر خیابانی دانشجوی روشنفکری را تصویر کرد که با مشتریانش درباره‌ی ادبیات و به‌ویژه «ژان‌پیر ملویل» حرف می‌زند؛ در همان حال مدیر برنامه‌هایش متخصص ادبیات تطبیقی است! یا در فیلمی، هنگامی‌که از دختری در موزه پرسید «یکشنبه چه می‌کنی؟» و دختر جواب داد «خودکشی»، بلافاصله واکنش نشان داد: «خیلی خب، پس شنبه چه برنامه‌ای داری؟» این نگاه طنزآمیز که مرز میان تراژدی و کمدی را باریک می‌کند، همان امضای هنری آلن است. امروز در دهه‌ی نهم زندگی، او همچنان فعال است و مجموعه‌داستان «جاذبه‌ی صفر» را منتشر کرده؛ آثاری که شخصیت‌هایشان یا گرفتار فلسفه‌ی آلمانی‌اند، یا درگیر مسئله‌ای به ظاهر پیش‌پاافتاده مثل گره‌زدن کراوات، یا با فروشنده‌ی خانه‌ای روبه‌رو می‌شوند که تهدید کرده اگر ملکش را نخرند خودش را از طبقه‌ی بالا پرت خواهد کرد، یا حتی اسبی را می‌بینیم که آن‌قدر خوب نقاشی می‌کشد که به مقام یک هنرمند بزرگ می‌رسد. این نمونه‌ها تنها گوشه‌ای از خلاقیت پایان‌ناپذیر آلن است. کتاب «جاذبه‌ی صفر» بار دیگر ثابت می‌کند که آلن استاد بی‌چون‌وچرای خنداندن ما، مردم زمینی، است. او طنزنویسی است که شوخی را جدی می‌گیرد؛ آن‌چنان جدی که اجرای موسیقی ترومپت با دوستانش در کافه‌ای در منهتن را به حضور در مراسم اسکار و دریافت جایزه ترجیح می‌دهد. این انتخاب نشان می‌دهد که برای آلن، زندگی و لذت‌های ساده‌ی آن همیشه مهم‌تر از افتخارات رسمی بوده است.