کتاب استنطاق اثر فئودور داستایفسکی، ترجمه عبدالمجید احمدی، انتشارات برج

لحظاتی پیش از اجرای حکم تیرباران و درست پس از آن‌که اعضای حلقه‌ی پتراشفسکی به اجبار صلیب را بوسیدند تا آماده‌ی مرگ شوند، یکی از بزرگ‌ترین احکام بخشش تاریخ صادر شد. تزار نیکلای اول، حکم اعدام فیودور داستایفسکی و دیگر اعضای این گروه را لغو کرد و آنان را به جای جوخه‌ی مرگ، به اردوگاه کار اجباری در امسک سیبری فرستاد. شاید بتوان گفت این تنها لحظه‌ای از دوران خاندان رومانوف است که تاریخ بشریت به‌راستی باید قدردانشان باشد؛ زیرا تزار روسیه جان یکی از بزرگ‌ترین نویسندگان و اندیشمندان تمام دوران را نجات داد، آن هم زمانی که داستایفسکی هنوز هیچ‌یک از شاهکارهای ادبی‌اش را نیافریده بود. با این‌همه، سال‌های زندان، بازجویی‌ها، تبعید به سیبری و به‌ویژه آن دقایق دلهره‌آور در برابر جوخه‌ی اعدام، هرگز داستایفسکی را رها نکرد. او همواره در آثار داستانی خود و همچنین در کتاب «استنطاق» ــ که مجموعه‌ای از بازجویی‌ها و روایت تجربه‌های هولناک آن سال‌هاست ــ به این خاطرات بازمی‌گشت و از تأثیر عمیقشان بر ذهن و جانش سخن می‌گفت. در «استنطاق»، داستایفسکی با همان جزءنگری و دقت همیشگی‌اش، پرونده‌ی خود و یاران حلقه‌ی پتراشفسکی را شرح داده و با استادی کم‌نظیر، تصویری روشن و تکان‌دهنده از آن روزها و سال‌های دهشتناک ارائه کرده است. ترکیب واقع‌نگری و ظرافت قلم او در این اثر، نمونه‌ای درخشان از توانایی‌اش در روایت حقیقت است. «استنطاق» فیودور داستایفسکی را می‌توان یگانه ناداستان نویسنده‌ای دانست که پس از او مسیر فلسفه، روان‌شناسی، هنر و حتی شیوه‌ی نوشتن دگرگون شد؛ اثری که تجربه‌ی رنج، حقیقت و اندیشه را با نگاهی ژرف به تصویر می‌کشد.