کتاب با چراغ و آینه اثر محمدرضا شفیعی کدکنی، انتشارات سخن

کتاب ارزشمند پیش رو، اثری ماندگار به قلم استاد برجسته، دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی است که با عنوان «با چراغ و آینه؛ در جستجوی ریشه‌های تحول شعر معاصر ایران» منتشر شده است. نویسنده در این اثر با نگاهی ژرف و تحلیلی، مسیر تحول شعر معاصر را در پیوند با دگرگونی‌های اجتماعی، اقتصادی و اصلاحات عصر عباس میرزا بررسی می‌کند. او مفاهیمی چون آزادی، آرمان‌های ملی، میهن‌پرستی، سوسیالیسم، تجدد دینی، نقد خرافه‌پرستی، پلورالیسم دینی، نقش نیروهای مذهبی و همچنین جایگاه زن را به‌عنوان مؤلفه‌های بنیادین در بستر تحول شعر معاصر ایران تحلیل می‌نماید و تصویری جامع و همه‌جانبه از این فرایند ارائه می‌دهد. شفیعی کدکنی در این کتاب با معرفی نخستین شعرهای انتقادی، سیاسی و مذهبی دوران مشروطه، علاوه بر واکاوی محتوای این آثار، به بررسی ویژگی‌های عمومی ادبیات درباری هم‌زمان با مشروطیت نیز می‌پردازد. او با شناخت دقیق جریان‌های فکری و ادبی این برهه، سیمای تازه‌ای از نقد ادبی در آن عصر را ترسیم می‌کند و زمینه‌های شکل‌گیری جریان‌های نوین شعری را روشن می‌سازد. در بخشی دیگر از کتاب «با چراغ و آینه»، نویسنده به معرفی برجسته‌ترین پیشگامان تحول شعر فارسی می‌پردازد و سپس مراحل آشنایی ایرانیان با ادبیات و شعر فرنگ را بررسی می‌کند. او در این مسیر، آغاز نهضت ترجمه، نخستین تجربه‌های ترجمه متون ادبی و تأثیر مستقیم آنان بر ساختار و صورت شعر فارسی را شفاف می‌کاود. همچنین پیوند میان ترجمه و تغییر سبک‌های ادبی به‌طور دقیق مورد توجه قرار گرفته است تا نشان داده شود چگونه زبان‌های اروپایی و آثار مترجَم زمینه‌ساز دگرگونی‌های سبک و زبان شعر فارسی شدند. از مهم‌ترین مباحثی که در سراسر این اثر مطرح می‌شود، حرکت اندیشمندانه شعر فارسی از سنت به سوی نوآوری است. دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی در این زمینه، نقش کلیدی برخی از برجسته‌ترین شاعران و چهره‌های ادبی را برجسته می‌سازد و نشان می‌دهد که چگونه این جریان‌ها راه را برای تولد و شکوفایی شعر معاصر ایران هموار کرده‌اند. بدین‌ترتیب، «با چراغ و آینه» نه‌تنها پژوهشی جامع درباره‌ی سیر تحول شعر معاصر است بلکه دروازه‌ای برای شناخت نسبت میان ادبیات، جامعه و اندیشه در ایران معاصر به‌شمار می‌آید.