کتاب بلقیس و عاشقانه‌های دیگر اثر نزار قبانی، ترجمه موسی بیدج، انتشارات نشر ثالث

نزار قبانی، شاعر برجسته و متولد دمشق، یکی از نامدارترین شاعران دنیای عرب است که شهرت خود را بیش از هر چیز مدیون سرودن شعرهای عاشقانه می‌داند. زن و عشق دو محور اصلی سروده‌های او هستند؛ مضامینی که در فضای شعر عربی جایگاهی ویژه یافته‌اند. بسیاری از خوانندگان مشهور جهان عرب همچون عبدالحلیم حافظ و نجات صغیره از مصر، فیروز و ماجده الرومی از لبنان و کاظم الساهر از عراق، آثار او را خوانده و به شهرتی تازه رسانده‌اند. شعرهای نزار قبانی نه تنها در جهان عرب، بلکه در بسیاری از کشورهای دیگر نیز ترجمه شده و مخاطبانی گسترده دارد. قبانی سرودن شعر را از شانزده‌سالگی آغاز کرد. در سال ۱۳۲۳ هجری شمسی (۱۹۴۴ میلادی) از دانشکده حقوق دمشق فارغ‌التحصیل شد و سپس فعالیت خود را در وزارت خارجه سوریه آغاز کرد. او در طول دوران کاری‌اش در شهرهایی همچون قاهره، لندن، بیروت و مادرید خدمت کرد و پس از تشکیل جمهوری متحد عربی، به‌عنوان سفیر این اتحاد در چین مشغول به کار شد. با این حال، در سال ۱۳۴۵ (۱۹۶۶ میلادی) زندگی دیپلماتیک را کنار گذاشت تا به‌طور کامل به شعر بپردازد. تحولات سیاسی و اجتماعی جهان عرب، به‌ویژه شکست اعراب در مسئله فلسطین، موجب تغییر مسیر شعری او شد؛ به‌گونه‌ای که پس از این شکست، از شعر عاشقانه به سمت شعر سیاسی، اجتماعی و شعر مقاومت روی آورد. زندگی شخصی شاعر نیز سرشار از تراژدی‌هایی بود که بر اشعارش تأثیر عمیق گذاشتند: خودکشی خواهرش در سال ۱۳۱۷ (۱۹۳۸ میلادی) به دلیل ناکامی عاشقانه، مرگ فرزند نوجوانش بر اثر بیماری قلبی و کشته شدن همسرش، بلقیس الراوی، در جریان بمب‌گذاری سفارت عراق در بیروت در سال ۱۳۶۰ (۱۹۸۱ میلادی). این رخدادها رد پررنگی در سروده‌های او بر جای گذاردند. نزار قبانی علاوه بر زبان عربی، بر زبان‌های فرانسه، انگلیسی و اسپانیولی نیز تسلط داشت. او حدود بیست سال در عرصه دیپلماسی فعالیت کرد، اما در نهایت شعر را مأمن و رسالت اصلی خود یافت. پاسخ او به پرسش درباره انقلابی بودنش، نشان‌دهنده نگرش ویژه‌اش به عشق و آزادی در جامعه عربی بود. او می‌گفت: عشق در جهان عرب مانند اسیری گرفتار است و او می‌خواهد با شعرش آن را آزاد سازد؛ رسالتی که هدفش رهایی جسم و روح انسان عرب از بندهای فرهنگی و اجتماعی بود. از آثار برجسته نزار قبانی می‌توان به دفتر شعر «بلقیس و عاشقانه‌ای دیگر» اشاره کرد که مجموعه‌ای از سروده‌های ماندگار او را در بر دارد. در این مجموعه اشعاری چون «عشق»، «روز یکشنبه»، «یادداشت‌های یک نقاش»، «شعر اندوه»، «نامه‌ای از زیر آب»، «استاد عشق استعفا می‌کند» و «پنج نامه برای مادرم» جای گرفته‌اند. این اشعار با بیان صریح، زبانی ساده، و احساسی عمیق، دغدغه‌ها و عاطفه شاعر را بازتاب می‌دهند و همچنان الهام‌بخش نسل‌های مختلف خوانندگان و علاقه‌مندان شعر عربی هستند.