کتاب وقتی مجاهد خندید اثر زهرا مشتاق، انتشارات اگر

کتاب «وقتی مجاهد خندید» نوشتهٔ زهرا مشتاق، اثری است منتشرشده از سوی انتشارات اگر. این کتاب، حاصل سفرنامه‌ای چهل‌روزه به افغانستان است که نویسنده آن را با متن و تصویر روایت کرده است. مشتاق در مقدمه توضیح می‌دهد که «وقتی مجاهد خندید» تنها یک سفرنامهٔ ساده نیست؛ بلکه بازتاب تجربه‌های زیستهٔ او در دو دورهٔ متفاوت افغانستان، پیش و پس از طالبان است. در این اثر، نویسنده با نگاهی شخصی و دردآشنا از تغییرات گستردهٔ افغانستان سخن گفته است؛ تغییراتی که با دشواری‌ها، ترس‌ها، احساس ناامنی و روایت زندگی‌های نابودشده همراه شده‌اند. او در خلال این روایت‌ها به دو مقاومت تحسین‌برانگیز نیز پرداخته است که نشانگر ایستادگی مردم این سرزمین در برابر شرایط طاقت‌فرساست. زهرا مشتاق در بخشی از کتاب می‌گوید نخستین مواجهه‌اش پس از ورود به افغانستان، دیدن پرچم سفید طالبان بوده است؛ پرچمی که عبارت «لا اله الا الله» بر آن نقش بسته بود. این سفرنامه از مهرماه ۱۳۹۹ در کابل آغاز شده و با مشاهداتی دقیق، روایتگر فضای اجتماعی و سیاسی افغانستان است. در پایان کتاب نیز مجموعه‌ای از تصاویر رنگی از مردم، بناها و فضای افغانستان قرار داده شده است که خواننده را بیش از پیش با فضای روایت همراه می‌سازد. قسمتی از روایت کتاب چنین است: «روزی که کابل سقوط کرد، من در خانه بودم. دو خواهر شاغل داشتم که در وزارت دفاع کار می‌کردند و ما در کابل زندگی می‌کردیم. همان روز با شور و شوق به محل کار رفتند. من هم به همراه برادرم به خانهٔ خواهرم رفتیم. ساعتی بعد، همان خواهرم که مشغول کار بود تماس گرفت و هشدار داد که حتماً در خانه بمانیم، چون می‌گفتند طالبان وارد شهر شده‌اند. در آن لحظه وحشت سراسر وجودمان را گرفت و با تردید گفتیم شاید این خبر حقیقت نداشته باشد.» این کتاب، علاوه بر روایت سفر، بازتابی از تاریخ معاصر افغانستان و تجربهٔ زیستهٔ نسلی است که میان امید و هراس، زندگی خود را ادامه می‌دهند.