کتاب سفرنامه حاج‌سیاح اثر علی دهباشی، انتشارات سخن

«سفرنامه حاج سیاح» اثری است به اهتمام «علی دهباشی» که گردآوری و تدوین شده و به‌عنوان یکی از ارزشمندترین نمونه‌های سفرنامه در دو قرن اخیر از نظر نگارش و محتوا شناخته می‌شود. نویسنده این سفرنامه، «محمدعلی سیاح»، حدود بیست سال از زندگی خود را در خارج از ایران گذراند. شوق بی‌پایان او برای دانستن و آشنایی با جهان، چنان در وجودش ریشه دوانده بود که خود اعتراف می‌کند نمی‌توانست زندگی را در سکون و سکونت همیشگی در یک نقطه بگذراند، بی‌آنکه از جهان پیرامون و ناشناخته‌های آن آگاه شود. در عین حال، انگیزه دیگری نیز او را به حرکت و مهاجرت وامی‌داشت؛ گریزی از باورها و قواعد محدودکننده‌ای که در زادگاهش به او تحمیل می‌شد. بدین ترتیب، سفر برایش نه‌تنها راهی برای کشف دنیا، بلکه گریزگاهی از شرایط موجود بود. «سفرنامه حاج سیاح» گزارش دقیق و جذابی از سفرهای اوست که در آن به شهرها و کشورهای گوناگون از جمله بلغارستان، ترکیه، مجارستان، اتریش، فرانسه، انگلستان، یونان، سوئیس، روسیه و چندین سرزمین دیگر پرداخته است. باید در نظر داشت که در روزگار حاج سیاح، سفر هیچ‌گاه آسان و دلپذیر همچون امروز نبود. با این همه، شور درونی و انگیزه آتشین او باعث شد دشواری‌ها را تاب آورد و با بهره‌گیری از هوش و استعداد خود، زبان‌های مختلف را بیاموزد و با افراد گوناگون در ارتباط قرار گیرد؛ کاری که بر غنای علمی و اجتماعی سفرنامه او افزود. او در هر شهر با شخصیت‌های برجسته ملاقات می‌کرد و با بازدید از بناهای باستانی، مذهبی، کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مراکز فرهنگی، روایت‌هایی ارزشمند و خواندنی ثبت نمود. همین روایت‌هاست که «سفرنامه حاج سیاح» را به منبعی غنی و تجربه‌ای دلپذیر برای خوانندگان تبدیل کرده و آن را در ردیف آثار مهم ادبیات سفر در تاریخ ایران قرار داده است.