کتاب دیوان صائب تبریزی اثر محمدعلی صائب تبریزی، انتشارات نگاه

میرزا محمّدعلی صائب تبریزی حدود سال ۱۰۰۰ هجری قمری یا اندکی پس از آن در شهر تبریز به دنیا آمد. پدر او تاجری سرشناس بود و خانوادهٔ صائب در شمار هزار خانواری جای داشتند که به فرمان شاه عباس اول صفوی از تبریز به اصفهان کوچانده شدند. این گروه در محلهٔ عباس‌آباد اصفهان ساکن شدند و به «تبارزه» یا همان تبریزی‌های اصفهان شهرت یافتند. صائب تبریزی تحصیلات خود را در اصفهان آغاز کرد و به فراگیری علوم زمانه پرداخت. او در جوانی راهی سفر حج شد و در بازگشت، مدتی نیز به مشهد رفت. در سال ۱۰۳۴ هجری قمری از اصفهان عازم هندوستان گردید و سپس به هرات و کابل سفر کرد. در کابل، حکمران نامدار، خواجه احسن‌الله مشهور به ظفرخان ـ که خود نیز اهل شعر و ادب بود ـ با احترام از او استقبال کرد و درجاتی از ارادت نشان داد. پس از مدتی، با جلوس شاه جهان بر تخت، ظفرخان قصد عزیمت به دکن کرد و صائب را نیز همراه خود برد. صائب تبریزی در سال ۱۰۴۲ هجری قمری به ایران بازگشت و در اصفهان اقامت گزید. شاه عباس دوم صفوی او را گرامی داشت و منصب ملک‌الشعرایی به وی سپرد. صائب بیش از هشتاد سال عمر کرد و سرانجام در اصفهان چشم از جهان فروبست. تاریخ درگذشت او را سال‌های ۱۰۸۶ یا ۱۰۸۷ هجری قمری دانسته‌اند. آرامگاه صائب در محلهٔ لنبان اصفهان قرار دارد؛ جایی که در زمان حیاتش با نام «تکیهٔ میرزا صائب» شناخته می‌شد. امروز نیز مقبرهٔ او در باغچه‌ای آرام، در خیابانی که به نامش ثبت شده، جای گرفته است. صائب تبریزی از پرکارترین شاعران تاریخ ادب فارسی بود. شمار اشعار او را بین شصت هزار تا صد و بیست هزار بیت برآورد کرده‌اند. بخش عمدهٔ آثار وی غزل است و غیر از آن، تنها سه چهار هزار بیت قصیده، چند قطعهٔ کوتاه و یک مثنوی ناتمام با نام «قندهارنامه» از او باقی مانده است. دیوان کنونی، مجموعهٔ کامل غزل‌های صائب تبریزی را در بر دارد و میراثی ارزشمند در شعر فارسی به یادگار گذاشته است.