کتاب حکومت علوی و بحران اشرافی گری اثر محمدعلی مقدم، انتشارات سروش

کتاب «حکومت علوی و بحران اشرافی‌گری» با بهره‌گیری از منابع دست‌اول تاریخی، تلاشی است برای تحلیل عمیق و موشکافانه علل و ریشه‌های شکل‌گیری جنگ‌های دوران حکومت امام علی‌(ع). بررسی این جنگ‌های سه‌گانه، به‌ویژه به دلیل تضاد و تقابل میان گروه‌های صاحب نفوذ و تأثیرگذار جامعه اسلامی آن عصر، اهمیت ویژه‌ای دارد. این اهمیت زمانی دوچندان می‌شود که توجه کنیم چنین جنگ‌هایی در دوران حکومت پیامبر‌(ص) و حتی در دوره خلفای پیشین سابقه نداشته است. ریشه‌های شکل‌گیری این درگیری‌ها، حضور و نقش‌آفرینی شخصیت‌های بزرگ صدر اسلام و سرنوشت متفاوت آنان از جمله موضوعاتی است که تحلیل و بررسی‌شان همواره جایگاه برجسته‌ای در مباحث تاریخی داشته و از زوایای جذاب و چالش‌برانگیز تاریخ اسلام به شمار می‌رود. خوانندگان آشنا با حوادث صدر اسلام می‌دانند جنگ‌ها درست از آغاز خلافت امام علی‌(ع) شروع شد و تا واپسین روزهای حیات ایشان ادامه یافت. با این حال، برای درک عمیق‌تر این رویدادها باید به بررسی ریشه‌ها و زمینه‌های سیاسی و اجتماعی پیش از وقوع آنها پرداخت. نویسنده در آغاز کتاب، ساختار سیاسی و اجتماعی جامعه اسلامی در دوره پیامبر‌(ص) را به‌طور خلاصه ترسیم می‌کند و سپس به حوادث مهم پس از رحلت آن حضرت می‌پردازد. در ادامه نیز عواملی را که موجب بروز اختلاف میان نخبگان جامعه اسلامی در دوران خلفا شد، مرور کرده و زمینه‌های ایجاد شکاف‌ها را نشان می‌دهد. بخش اصلی کتاب در سه فصل سامان یافته است که هر یک به بررسی یکی از جنگ‌های جمل، صفین و نهروان اختصاص دارد. در این فصل‌ها با بهره‌گیری از منابع اولیه و معتبر، تلاش شده تصویری روشن، دقیق و مستند از علل و ریشه‌های پیدایش این رویدادهای بزرگ تاریخی ارائه گردد؛ تصویری که مخاطب را به شناخت عمیق‌تری از حکومت علوی و بحران اشرافی‌گری در صدر اسلام رهنمون می‌شود.