کتاب در هرگز و همیشه انسان اثر محمدرضا شفیعی کدکنی، انتشارات سخن

کتاب «در هرگز و همیشه انسان» با محوریت زندگی و اندیشه‌های عارف بزرگ، خواجه عبدالله انصاری، نگاشته شده و به بررسی جایگاه و تأثیر او بر ادب عرفانی پرداخته است. شیخ‌الاسلام ابواسماعیل عبدالله‌ بن ابی‌منصور محمد، که با القاب «پیر هرات»، «پیر انصار»، «خواجه عبدالله انصاری» و «انصاری هروی» شناخته می‌شود، از نامدارترین عارفان و اندیشمندان روزگار خود به شمار می‌آمد. خواجه عبدالله انصاری از نوادگان ابوایوب انصاری، صحابی پیامبر اسلام بود. مادرش از مردم بلخ و خود او در شهر هرات متولد شد. از همان کودکی زبان توانمند و طبعی شاعرانه داشت؛ به گونه‌ای که در سرودن شعر فارسی و عربی مهارت یافت. در جوانی با تسلط بر علوم ادبی و دینی و نیز حافظه نیرومند در حفظ اشعار عربی شهرتی به دست آورد و در حدیث جایگاهی بس والا یافت. او آثار و نوشته‌های بسیاری را از خود بر جای گذاشت و در فقه، پیرو روش امام احمد بن حنبل بود. خواجه عبدالله انصاری در سیر و سلوک صوفیانه نزد استادان برجسته‌ای تعلیم گرفت و دوبار به دیدار شیخ ابوالحسن خرقانی شتافت که این ملاقات‌ها تأثیر ژرفی بر روحیات و منش او بر جای گذاشت. بیشتر عمر خود را در هرات سپری کرد و تا پایان زندگی به تعلیم، ارشاد و پرورش شاگردان در این شهر پرداخت. اگرچه او شعر نیز می‌سرود، اما شهرت اصلی‌اش به سبب آثار منثور و رسائل ارزشمندی است که به رشته تحریر درآورده است. ترجمه «املاء طبقات‌الصوفیه‌ سلمی» به لهجه هروی و نیز تفسیر قرآن کریم، که بعدها مبنای اثر نامدار «کشف‌الاسرار» میبدی قرار گرفت، از مهم‌ترین آثار وی به شمار می‌رود. از میان رسائل و نوشته‌های اصیل و ماندگار خواجه عبدالله انصاری، می‌توان به «مناجات‌نامه»، «نصایح»، «زادالعارفین»، «کنزالسالکین»، «قلندرنامه»، «محبت‌نامه»، «هفت حصار»، «رساله دل و جان»، «رساله واردات» و «الهی‌نامه» اشاره کرد؛ آثاری که هر یک نقشی مهم در گسترش ادب عرفانی و زبان فارسی داشته‌اند.