کتاب پرومته در زنجیر اثر آیسخولوس، ترجمه محمدعلی امیری، انتشارات فرزان روز

پرومته در زنجیر یکی از تراژدی‌های برجسته یونان باستان است که به‌طور سنتی به اشیل یا آیسخولوس نسبت داده می‌شد، اما اکنون پژوهشگران بر این باورند که این اثر میان سال‌های ۴۷۹ پیش از میلاد تا حدود ۴۲۴ پیش از میلاد نگاشته شده است. موضوع اصلی این تراژدی بر پایه اسطوره پرومته، تایتانی استوار است که در برابر زئوس سرپیچی می‌کند، از انسان‌ها حمایت کرده و آتش را به آنان می‌بخشد؛ عملی که خشم زئوس را برمی‌انگیزد و سبب می‌شود پرومته محکوم به مجازاتی سخت شود. پیش از آغاز داستان، کرونوس ـ فرمانروای نسل کهن خدایان ـ در پی شورشی به رهبری زئوس سرنگون شده بود. در این نبرد، پرومته جانب زئوس را گرفت. اما پس از استقرار حکومت تازه، زئوس تصمیم داشت نسل بشر را نابود کرده و جایگزینی تازه برای آنان بیافریند. پرومته با آگاهی از این نقشه، آن را ناکام گذاشت و آتش را که از خدایان ربوده بود در اختیار بشر قرار داد. او همچنین هنرها و دانش‌های گوناگون را به انسان‌ها آموخت. همین سرپیچی‌ها موجب شد زئوس خشمگینانه فرمان دهد پرومته را به صخره‌ای در کوه‌های اسکیت با زنجیر محبوس کنند. نمایش با حضور پرومته در کنار دو فرستاده وفادار زئوس آغاز می‌شود: کراتوس، تجسم قدرت خشن و بی‌گذشت، و بیا، نماینده خشونت بی‌عاطفه. این دو مأموریت دارند تا مجازات الهی را بر پرومته نظارت کنند. در کنار آنان، هفائیستوس، آهنگر خدایان، حضور دارد؛ او کسی است که با مهارت خویش ابزار و زنجیرهای لازم را برای بستن پرومته به صخره به کار می‌گیرد. شخصیت زئوس در سراسر نمایش مستقیماً بر صحنه ظاهر نمی‌شود، اما چهره او به‌عنوان حاکمی مستبد و مطلق‌گرا در پس‌زمینه روایت حضور پررنگ دارد. این تراژدی نه‌تنها بر اسطوره پرومته و نبرد او با قدرت مطلق زئوس تمرکز دارد، بلکه یکی از مهم‌ترین نمونه‌های بازنمایی تضاد میان آزادی، عدالت و استبداد در ادبیات یونان باستان به شمار می‌رود.