کتاب ذهن و زبان حافظ اثر بهاءالدین خرمشاهی، انتشارات ناهید

کتاب «ذهن و زبان حافظ» اثری از حافظ‌پژوه و قرآن‌پژوه معاصر، بهاءالدین خرمشاهی است که در آن به تحلیل هنری و فکری لسان‌الغیب می‌پردازد. لقب «حافظ» برای خواجه شیراز از آن روست که کلام‌الله مجید را از بر داشت. بهاءالدین خرمشاهی که بیش از چهار دهه قرآن و حافظ را در کنار هم پژوهیده است، باور دارد ساختار غزلیات حافظ به‌طور چشمگیری از سوره‌ها و آیات قرآن کریم تأثیر پذیرفته است. این ساختارهای ظاهراً ناپیوسته در غزل‌های حافظ، در حقیقت شیوه‌هایی هنرمندانه دارند که جلوه‌های گوناگون زندگی، طراوت روح و ذوق سرشار او را به تصویر می‌کشند. کتاب «ذهن و زبان حافظ» تاکنون بارها تجدید چاپ شده و خرمشاهی که بخش مهمی از عمر پربار و پرکار خود را صرف شناخت و شناساندن حافظ کرده است، در هر ویراست تازه مقالات ارزشمند و تازه‌ای را به آن افزوده است. در نسخه پیشِ رو، بیش از پنجاه مقاله درباره «ذهن و زبان حافظ» گرد آمده است. این مجموعه گستره‌ای وسیع از موضوعات مرتبط با حافظ را در بر می‌گیرد؛ از حافظ‌پژوهی و تأثیر قرآن کریم بر اشعار او گرفته تا بررسی دگرخوانی‌ها و کژتابی‌ها در شعر، جایگاه طنز، اندیشه‌های ملامتی، دستورمندی زبان، پیوند او با تشیع و عرفان، و نیز نقد دیدگاه‌های محققانی چون احمد شاملو، هوشنگ ابتهاج، داریوش آشوری، محمد استعلامی، مصطفی رحیمی و سلیم نیساری درباره حافظ. افزون بر این، شرح چند بیت دشوار و چند گفت‌وگوی حافظ‌محور به مناسبت‌های گوناگون نیز در این کتاب گنجانده شده است. «ذهن و زبان حافظ» بنابراین نه‌تنها پژوهشی بنیادین در زمینه حافظ‌پژوهی است، بلکه اثری مرجع برای علاقه‌مندان قرآن و ادبیات فارسی به شمار می‌آید.