کتاب جوان خام اثر فئودور داستایفسکی، ترجمه رضا رضایی، انتشارات اختران

رمان «جوان خام» (به روسی: Podrostok)، که با دو نام دیگر «نوجوان» و «خانواده تصادفی» نیز شناخته می‌شود، اثری است از فئودور داستایوفسکی، نویسنده بزرگ و نامدار ادبیات روسیه. نخستین‌بار این اثر در سال ۱۸۷۵ به صورت پاورقی ماهانه در نشریه «یادداشت‌های وطن» منتشر شد. داستان «جوان خام» زندگی و اندیشه‌های آرکادی دولگروکی، جوان ۱۹ ساله و روشنفکری را روایت می‌کند که فرزند نامشروع یک زمین‌دار پرحاشیه و زن‌باره است. محور اصلی رمان، تضادها و گفتگوهای ایدئولوژیک میان پدر و پسر است؛ گفتگوهایی که در حقیقت بازتاب تقابل دو جریان فکری بزرگ در روسیه‌اند: اندیشه سنتی دهه ۱۸۴۰ و نگاه نوگرایانه و نهیلیستی دهه ۱۸۶۰. در این میان، داستایوفسکی نشان می‌دهد که نسل جوان هم‌عصر آرکادی تحت تأثیر اندیشه‌هایی منفی قرار داشتند؛ اندیشه‌هایی که اغلب با فرهنگ اروپایی زمانه در تضاد بودند. از دیگر موضوعات مهم کتاب، پرورش ذهن و نحوه به‌کارگیری اندیشه‌های آرکادی در زندگی روزمره است. او با سرپیچی از رفتن به دانشگاه و اجتناب از مسیرهای متعارف چون درآمدزایی و تشکیل خانواده، نوعی شورش فردی علیه جامعه را به تصویر می‌کشد. به همین دلیل، رمان هم در سطح شخصی و هم در سطح اجتماعی حاوی مباحثی عمیق درباره جوانی، آزادی و هویت است. این اثر از سه بخش تشکیل شده است و هر بخش رویدادهای سه روز را روایت می‌کند. داستایوفسکی در سراسر آثارش همواره بر مفهوم بنیادین «آزادی» تأکید داشته است. او باور دارد که آزادی ارزشمندترین دارایی انسان است، اما هم‌زمان سوءاستفاده از آن، به‌ویژه در انتخاب آگاهانه شر، جامعه را به سوی آشوب سوق می‌دهد. برای نمونه، در رمان «ابله» (The Idiot)، داستایوفسکی نشان می‌دهد که چگونه مشروعیت و جایگاه اجتماعی خریداری‌شده با پول می‌تواند بنیان خانواده و جامعه را متزلزل کند. با این حال، تنها در رمان «جوان خام» است که او مسیر رهایی از چنین بحران‌هایی را در بازگشت به باورها و ارزش‌های مسیحی ترسیم می‌کند و آن را پاسخی در برابر آشفتگی ناشی از آزادی بی‌مهار می‌داند. این کتاب نه‌تنها یکی از مهم‌ترین آثار داستایوفسکی است، بلکه نقطه‌ای کلیدی در بررسی اندیشه‌های اجتماعی و فلسفی روسیه قرن نوزدهم به‌شمار می‌آید.