کتاب سرگذشت نمایش در ایران اثر رضا آشفته، انتشارات افق

کتاب «سرگذشت نمایش در ایران» نوشته‌ی رضا آشفته، جلد چهارم از مجموعه‌ی «فرهنگ و تمدن ایرانی» است که به بررسی سیر فرهنگ، علم و هنر در ایران می‌پردازد. این اثر بخشی از تاریخ هنر نمایش در ایران را روایت می‌کند و با زبانی ساده و نثری روان برای آشنایی مخاطبان نوجوان با هنر نمایش نگاشته شده است. نویسنده در این کتاب، سرگذشت نمایش در ایران را به صورتی فشرده اما دقیق بازگو می‌کند. آیین‌های مذهبی در طول تاریخ، اصلی‌ترین جلوه‌های نمایش و حرکات بدن به شمار می‌روند. این آیین‌ها ریشه‌های هنر نمایش را شکل داده‌اند؛ هنری که امروزه بر صحنه‌های تئاتر دیده می‌شود. نمایش از دوران سلسله‌های کهن تا پس از ظهور اسلام و تا زمان معاصر، همواره یکی از هنرهای برجسته‌ی ایرانی بوده است. کتاب «سرگذشت نمایش در ایران» روند شکل‌گیری و رشد این هنر را در بستر جغرافیایی ایران و در دوره‌های مختلف تاریخی دنبال می‌کند. این کتاب در ۱۲ فصل تنظیم شده است. فصل نخست با عنوان «ریشه‌های نمایش» به آغاز نمایش در روزگار اسطوره‌ای و ایران باستان می‌پردازد. در این فصل، نویسنده با عنوان «بازیگران نخستین» به اجرای مراسم سوگواری برای سیاوش اشاره می‌کند و آن را گونه‌ای نمایش آیینی می‌داند. سپس به آیین «انتقام‌جویی از شاهان» می‌پردازد که در پانزدهم دی برگزار می‌شده و بعدها به مراسم چهارشنبه‌سوری پیوند خورده است. همچنین آثاری چون «یادگار زریران»، «درخت آسوریک»، سنت «نقالی»، «مردم و بداهه‌گویی»، و حضور «بازیگران هندی» و آیین «مغ‌کشی» در زمره‌ی نمونه‌های دیگر نمایش در ایران باستان معرفی می‌شوند. فصل دوم کتاب به موضوع «اسلام و نمایش» اختصاص دارد. همچنین نویسنده در بخش‌های بعدی به سرگذشت نمایش در دوران مشروطه، فرآیند «تقلید از غرب» و مردمی‌شدن نمایش در آن دوره می‌پردازد. تحولات نمایش در دوران پهلوی اول و دوم، ارتباط آن با کودتای مرداد ۱۳۳۲، شرایط نمایش پس از انقلاب ۱۳۵۷ و نیز تأثیر جنگ ایران و عراق بر این هنر، از دیگر مباحث کتاب هستند. بخشی از اثر نیز به نقش دانشگاه در علمی‌شدن نمایش و پیدایش نمایش پیشرو اختصاص دارد. در فصل نهم، نمایشنامه‌نویسان برجسته‌ی ایرانی معرفی و آثارشان بررسی شده است. «سرگذشت نمایش در ایران» اثری ارزشمند و مرجعی معتبر برای نوجوانان و حتی بزرگسالان علاقه‌مند به هنر نمایش به شمار می‌رود؛ کتابی که مسیر تاریخی تئاتر و نمایش در ایران را روشن و قابل درک می‌سازد.