کتاب سعادت اثر میخائیل بولگاکف، ترجمه مهران سپهران، انتشارات قطره

میخائیل آفاناسیویچ بولگاکوف، نویسنده نامدار روسی و خالق کتاب «سعادت»، بیش از هر چیز با رمان مشهور «استاد و مارگاریتا» شناخته می‌شود؛ اثری که پس از مرگ او منتشر شد و از آن به عنوان یکی از شاهکارهای ادبی قرن بیستم یاد می‌کنند. شهرت او تنها به این رمان محدود نیست و آثاری همچون «گارد سفید» نیز جایگاه ویژه‌ای در زندگی ادبی او دارند. محور اصلی نوشته‌های بولگاکوف، بازنمایی وحشت‌ها و رنج‌های جنگ داخلی روسیه و همچنین سرنوشت تلخ روشنفکران روسی و افسران ارتش تزاری درگیر در انقلاب و آشوب‌های پس از آن است. بسیاری از آثار او به دلیل دیدگاه‌های انتقادی‌اش به دست دولت شوروی و شخصاً به دستور جوزف استالین ممنوع شد. نمایشنامه «سعادت» که بولگاکوف در سال ۱۳۱۳ خورشیدی (۱۹۳۴ میلادی) نوشت، نمونه‌ای از آثار فانتزی او محسوب می‌شود. این اثر همچون بسیاری از نوشته‌های دیگرش در زمان حیات نویسنده مجال انتشار و اجرا نیافت، اما به موضوعی نو و متفاوت در ادبیات نمایشی آن دوران پرداخت. بولگاکوف در «سعادت» آینده‌ای خیالی از نظام کمونیستی را ترسیم می‌کند. ماجرای نمایش با مخترعی آغاز می‌شود که با استفاده از ماشین زمان اختراعی خود به جامعه‌ای آرمانی در شوروی قرن بیست و سوم سفر می‌کند. در این آینده خیالی، او با شخصیت «کمیسر خلق رادامانوف» مواجه می‌شود؛ چهره‌ای که در برابر برجی عظیم و مجلل زندگی می‌کند و سبک زندگی‌اش حال و هوایی شبیه یونانیان باستان دارد، اما در عین حال همچون یک تکنوکرات مدرن رفتار می‌کند. این نمایشنامه برای اجرا در یکی از تئاترهای طنز مسکو آماده شده بود و برای شخصیت کمیسر خلق، ظاهری شکوهمند شبیه خدایان یونانی با موهای طلایی و جامه‌ای باستانی طراحی کرده بودند. با این حال، سرانجام مانند بسیاری از آثار دیگر بولگاکوف، اجرای آن متوقف شد. در پایان نمایش، یکی از پادشاهان روسیه در قرن شانزدهم به صحنه می‌آید؛ حضوری که جنبه‌ای فانتزی به اثر می‌بخشد و بعدها دستمایه خلق نمایشنامه‌ای دیگر از بولگاکوف شد. بدین ترتیب «سعادت» نه تنها بازتابی از اندیشه‌های انتقادی نویسنده نسبت به آینده نظام کمونیستی است، بلکه پلی میان تاریخ گذشته و آینده‌ای خیالی نیز به شمار می‌آید.