کتاب سفرنامه ناصر خسرو قبادیانی مروزی اثر ناصرخسرو قبادیانی، ترجمه محمد دبیر سیاقی، انتشارات زوار

کتاب «سفرنامه ناصر خسرو قبادیانی مروزی» به کوشش دکتر محمد دبیرسیاقی یکی از برجسته‌ترین آثار سفرنامه‌نویسی در ادبیات فارسی است که همراه با حواشی، تعلیقات و فهارس اعلام تاریخی در اختیار خوانندگان قرار دارد. این اثر ارزشمند به قلم ناصر خسرو قبادیانی بلخی نگاشته شده و شرحی دقیق از سفر هفت‌ساله اوست که در سال ۴۳۷ هجری قمری از مرو آغاز شد و در سال ۴۴۴ هجری قمری در بلخ به پایان رسید. ناصر خسرو در این مسیر طولانی، از شهرهای متعددی عبور کرد که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به سرخس، نیشابور، دامغان، سمنان، قزوین، شمیران، شام، بیروت، حیفا، بیت‌المقدس، مکه، مدینه، قاهره، اسکندریه، بصره و اصفهان اشاره نمود. آغاز این سفر پرماجرای او به خوابی بازمی‌گردد که انگیزه و الهام سفر حج را در دلش بیدار کرد. وی پس از این رویداد، از کارهای دیوانی کناره گرفت و راه سفر را در پیش گرفت. سفرنامه ناصر خسرو منبعی مهم از تاریخ و جغرافیای سرزمین‌های مختلف و همچنین آداب و رسوم مردم در قرن پنجم هجری است. نویسنده با سبکی منحصربه‌فرد و زبانی ساده و روان، مشاهدات خود را به تصویر می‌کشد. ناصر خسرو در نگارش این سفرنامه از تکلف و پیچیدگی دوری کرده و بیشتر با توصیف مناظر، بناها و وقایع، خواننده را همراه سفر خود می‌سازد. از ویژگی‌های ارزشمند این کتاب، دقت در بیان جزئیات و پایبندی نویسنده به صداقت و بی‌طرفی است. او با نگاهی ژرف و موشکافانه، اطلاعاتی دقیق درباره وضعیت اجتماعی، ساختار معماری، شیوه معیشت مردم و شرایط اقتصادی و تجاری شهرهایی که دیده، ارائه می‌دهد. «سفرنامه ناصر خسرو قبادیانی» نه تنها یک متن ادبی ارزشمند است، بلکه سندی تاریخی و فرهنگی محسوب می‌شود. این اثر از نخستین سفرنامه‌های فارسی به شمار می‌آید و همچنان یکی از منابع مهم برای پژوهشگران تاریخ، جغرافیا و فرهنگ ایرانی و اسلامی است.