کتاب قلندریه در تاریخ اثر محمدرضا شفیعی کدکنی، انتشارات سخن

کتاب «قلندریه در تاریخ؛ دگردیسی‌های یک ایدئولوژی» اثر محمدرضا شفیعی کدکنی، اثری پژوهشی و تحلیلی است که در آن جنبش قلندریه با رویکردی همه‌جانبه بررسی شده است. این کتاب در ۶۷ فصل و سه پیوست تدوین شده و هر بخش آن با اتکا به منابع معتبر تاریخی و ادبی نگاشته شده است. شفیعی کدکنی در مقدمه توضیح می‌دهد که به توصیهٔ زنده‌یاد بدیع‌الزمان فروزانفر نگارش این اثر را آغاز کرده و بیش از چهل‌ویک سال در جست‌وجوی منابع، مطالعهٔ نسخه‌های خطی و گردآوری اسناد مربوط به قلندریه تلاش کرده است. مباحث کتاب بسیار متنوع است و نویسنده ضمن تبیین خاستگاه جنبش قلندریه، به بررسی معنای واژه‌های «قلندر» و «قلندریه»، مفهوم شکستن تابوها در این جریان، عناصر ایرانی در آیین قلندری، رابطهٔ قلندریه با حکومت‌ها و همچنین پیوند آن با جست‌وجوی قدرت سیاسی می‌پردازد. از دیگر موضوعات مهم کتاب می‌توان به دیدگاه سهروردی و جامی دربارهٔ قلندر، گسترش قلندریه در شبه‌قاره هند، نقش پیران قلندری، نمونه‌های زبان و مثل‌های قلندری، تصویر قلندر در آثار سنایی، عراقی و دیگر شاعران بزرگ، مسیر فکری و عملی قلندران و نیز مکتوبات بر جای مانده از آنان اشاره کرد. این پژوهش گسترده با طرح ده‌ها موضوع مرتبط دیگر، جنبش قلندریه را از جنبه‌های گوناگون تاریخی، اجتماعی و ادبی به خواننده معرفی می‌کند.