کتاب کارنامه اسلام اثر عبدالحسین زرین کوب، انتشارات امیرکبیر

کتاب «کارنامه اسلام» تألیف دکتر عبدالحسین زرین‌کوب، اثری ارزشمند در حوزه تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی است. نویسنده در این اثر با نگاهی ژرف به دستاوردهای تمدن اسلامی در قرون نخستین هجری می‌پردازد و تأکید می‌کند که گرچه گسترش قلمرو اسلام در آغاز با جنگ ممکن شد، اما رواج و پذیرش اسلام در میان ملت‌های سرزمین‌های فتح‌شده به اجبار جنگ نبوده است. زرین‌کوب در این کتاب می‌کوشد همان دیدگاهی را بازتاب دهد که مسلمانان گذشته نسبت به فرهنگ و تمدن خویش داشته‌اند. او در مقدمه کتاب تصریح می‌کند: «شیوه بیان این اثر ممکن است در نگاه نخست برای برخی از خوانندگان رنگ و بوی حماسی داشته باشد، اما چنین برداشتی درست نیست. هدف نویسنده تنها این بوده است که با همان چشم و نگرشی به فرهنگ اسلامی بنگرد که مسلمانان صدر اسلام بدان می‌نگریستند.» وی همچنین تأکید می‌کند که روش بیان بی‌هیجان و خالی از همدلی، آن‌گونه که بسیاری از محققان اروپایی در این دست مسائل به کار می‌برند، امکان قضاوت درست درباره سهم و نقش واقعی مسلمانان در فرهنگ جهانی را سلب می‌کند. از نظر او، هیچ مورخی نمی‌تواند بدون نوعی همدلی واقعی با موضوع پژوهش خود، ارتباط درست برقرار کرده و به داوری منصفانه برسد. زرین‌کوب در پایان خاطرنشان می‌سازد که دنیای اسلام سهمی بس عظیم در شکل‌گیری تمدن و فرهنگ امروز جهان دارد؛ جهانی که اگرچه امروزه بیش از آنکه «غربی» باشد «بورژوایی» است، اما همچنان تأثیر و میراث پررنگ تمدن اسلامی در آن به چشم می‌آید. به اعتقاد او، این نقش و سهم آن‌قدر روشن و انکارناپذیر است که بیان آن نیازی به حماسه‌سرایی ندارد.