کتاب کرگدن اثر اوژن یونسکو، ترجمه جلال آل احمد، انتشارات مجید (به سخن)

در این تفسیر جسورانه از وضعیت انسان، والامندی با طنز و مضحک بودن اشتباه گرفته شده است. نمایشنامه «کرگدن» به‌عنوان یکی از آثار ماندگار اوژن یونسکو، از پایه‌های ثابت آموزش در کلاس‌های تئاتر و هنرهای نمایشی قرن بیستم به شمار می‌رود. در این اثر، شهر کوچکی درگیر حادثه‌ای عجیب می‌شود؛ یکی از شهروندان به کرگدن بدل شده و با شکستن قوانین و بی‌نظمی، بنیان جامعه را به چالش می‌کشد. به‌تدریج شمار بیشتری از مردم دچار همین دگردیسی می‌شوند و بی‌اعتنایی به قانون و نظم، به اوج خود می‌رسد. در این‌ میان، تنها مردی به نام «برانژه» قادر نیست هویت و شکل انسانی خود را تغییر دهد و در برابر این مسخ جمعی ایستادگی می‌کند. اوژن یونسکو نویسنده‌ای است که کمتر کسی می‌تواند او را بهتر از خودش تفسیر کند. او زاده‌ی جهانی سرشار از رهایی و تخیل است؛ بی‌هیچ قید و بندی، با نگاهی گزنده و در عین حال طنزآلود، جهان را بازنمایی می‌کند. یونسکو با کاوش در «خود»، در «من»، در «تو» و در «دیگری»، جهان را عریان می‌سازد. او درباره‌ی فرآیند نوشتن خود می‌گوید که انگیزه‌های متناقض و گاه مکمل، او را به خلق آثار وامی‌دارند: میل به قدرت، نفرت، میل به بخشوده شدن، عشق، دلهره، دلتنگی، سرگشتگی، اعتماد و بی‌اعتمادی به خود، یقین به آنچه می‌نویسد، نیاز پایان‌ناپذیر به آگاهی و آگاه‌کردن، تواضع و حتی میل به سرگرمی. بااین‌حال، پرسش اساسی او این است که اگر هدف تنها تفریح بود، پس این رنج، این خستگی طاقت‌فرسا هنگام نوشتن از کجا می‌آید؟ حقیقت این است که آفرینش نمایشنامه، کار پرمشقتی است؛ باید جان کند و قلمی که در دست گرفته می‌شود، سنگین‌تر از هر ابزاری است. نمایشنامه‌ی «کرگدن» را می‌توان فانتزی‌ای تلخ از مسخ انسان‌ها دانست. اما این انسان‌های مسخ‌شده چه کسانی هستند؟ آنان مردمی‌اند غرق در روزمرگی و غفلت؛ پیرو بی‌چون‌وچرای کسانی که با تکبر سخن می‌گویند و درحالی‌که خود گرفتار جهل‌اند، دیگران را تحقیر می‌کنند. اینان همان مدعیان آگاهی‌اند که با ثروت یا قدرت خود را برتر می‌پندارند و در سرمستیِ غرور، از حقیقت دور مانده‌اند. در نتیجه، همگی به موجوداتی بدل شده‌اند که سنگینی وجودشان بر زمین نیز تحمل‌ناپذیر شده است. اما در میانه‌ی این هیاهو، تنها یک نفر باقی می‌ماند؛ انسانی بی‌ادعا که زندگی ساده‌ای دارد و تن به این مسخ نمی‌دهد. او نماینده‌ی اقلیتی کوچک اما اصیل در جامعه است؛ همانانی که با همه دشواری‌ها، زیستی سالم، انسانی و راستین را ادامه می‌دهند.