کتاب کلیات علوم اسلامی اثر مرتضی مطهری، انتشارات صدرا

این کتاب، جلد دوم از مجموعه «کلیات علوم اسلامی» است که در اصل به‌عنوان تقریرات درس‌های استاد شهید برای دانشجویان سال‌های اول و دوم دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران تدوین شده است. اثر حاضر شامل سه بخش اصلی: کلام، عرفان و حکمت عملی است. بخش نخست کتاب به مباحث کلام اختصاص دارد و در قالب هشت درس ارائه شده است. در دو درس ابتدایی، تاریخچه علم کلام و موضوعات بنیادین آن مورد بررسی قرار گرفته و در درس‌های سوم تا هشتم، آراء و عقاید مکاتب گوناگون کلامی همچون معتزله، اشاعره و شیعه با دقت تحلیل شده است. در این بخش، دیدگاه‌های آنان درباره مسائل محوری چون توحید، عدل، اختیار، آزادی انسان و دیگر مباحث مهم کلامی به تفصیل شرح داده می‌شود. بخش دوم کتاب به عرفان پرداخته و در یازده درس تنظیم شده است. در سه درس آغازین، عرفان عملی، عرفان نظری و ریشه‌های شکل‌گیری عرفان اسلامی بررسی شده است. سپس در درس‌های چهارم تا ششم، تاریخچه‌ای مختصر از عرفان و تصوف از آغاز اسلام تا قرن دهم هجری، همراه با شرح زندگی و ویژگی‌های عرفای برجسته این دوره ارائه می‌گردد. سه درس بعدی (درس‌های هفتم تا نهم) به شرح منازل و مقامات عرفانی اختصاص یافته و در درس دهم، اصطلاحاتی چون حال، مقام، قبض و بسط، غیبت و حضور تعریف و توضیح داده می‌شود. بخش سوم کتاب شامل هشت درس در حوزه حکمت عملی است. در دو درس نخست، مفاهیم حکمت نظری و حکمت عملی تعریف و مقایسه شده است. در درس سوم، یکی از شاخه‌های مهم حکمت عملی یعنی «اخلاق» مورد بحث قرار می‌گیرد و معیار درستی و نادرستی اعمال اخلاقی، ضمن طرح و نقد دیدگاه فلسفی و تحلیل منطقی برتراند راسل، فیلسوف برجسته انگلیسی، تبیین می‌شود. در درس‌های چهارم تا هشتم نیز دیدگاه‌ها و نظریه‌های متنوع در باب اخلاق طرح شده و مورد نقد و ارزیابی دقیق قرار گرفته است. این کتاب با بررسی علمی و تحلیلی سه حوزه مهم کلام، عرفان و اخلاق، منبعی جامع و کاربردی برای دانشجویان و پژوهشگران علوم اسلامی به شمار می‌رود.