کتاب کوروش کبیر اثر مولانا ابوالکلام آزاد، ترجمه محمد ابراهیم باستانی پاریزی، انتشارات علم

مسئله «ذوالقرنین» یکی از موضوعات پیچیده و بحث‌برانگیز تاریخی و تفسیری است که از دیرباز ذهن مورخان، مفسران و پژوهشگران را به خود مشغول کرده است. این نام هم در کتاب مقدس و هم در قرآن کریم ذکر شده و قرآن کریم او را از پادشاهان بزرگ روزگار کهن معرفی می‌کند و با نیکوترین صفات از وی یاد می‌نماید. اما پرسش اساسی اینجاست که ذوالقرنین چه کسی بوده است؟ نام او از کجا بر سر زبان‌ها افتاده، چرا چنین لقب شگفت‌انگیزی به او داده‌اند و چه اندیشه و معنا و مفهومی در پس این لقب نهفته است؟ آیا واقعاً پادشاهی با این لقب در تاریخ وجود داشته یا ماجرا تنها برگرفته از افسانه‌های کهن و روایت‌های مردمان پیشین است؟ در گذر زمان مورخان و مفسران دیدگاه‌های گوناگونی ارائه کرده‌اند و افراد متفاوتی به عنوان مصداق لقب ذوالقرنین معرفی شده‌اند. در دوره معاصر، اندیشمند برجسته هندی، مولانا ابوالکلام آزاد، با استناد به شواهد تاریخی و بررسی متون مقدس، کورش بزرگ را همان ذوالقرنینی می‌داند که در قرآن و تورات ذکر شده است. این نظریه مستدل و پرارج، بعدها مورد تأیید مفسران بزرگی همچون علامه طباطبائی نیز قرار گرفت و بر استحکام آن در مطالعات تاریخی و تفسیری افزود. به این ترتیب، نام «ذوالقرنین» همچنان برای پژوهشگران حوزه تاریخ و تفسیر قرآنی جایگاه ویژه‌ای دارد و بحث درباره هویت واقعی او از مهم‌ترین مباحث میان محققان به شمار می‌رود.