کتاب کهنه و نو (شومیز) اثر محمد علی جمال زاده، انتشارات علم

محمدعلی جمالزاده در ادبیات داستانی ایران همان جایگاه ارزنده‌ای را در نثر دارد که نیما یوشیج در شعر فارسی به دست آورد. تفاوت اساسی این دو در آن است که نیما با شکستن وزن و قافیه، بدعتی در شعری بنا نهاد که ریشه در سنتی دیرپا و استوار داشت، اما جمالزاده نوآوری سبکی در نثر به وجود آورد که تا آن زمان سابقه‌ای نداشت و طرحی نو در داستان‌نویسی ایران افکند. جمالزاده به‌حق و به گفته آشنایانش، مردی نیک‌سرشت و خوش‌خوی بود. او با وجود عمر طولانی، به سبب بردباری، نیکوکاری، یاریگری و قلم توانا، زندگی‌اش کوتاه و گذرا نمی‌نمود، بلکه سرشار از معنا و اثرگذاری جلوه می‌کرد. روحیه سخاوت‌مندی و عشق به دیدار هم‌میهنان، ویژگی بارز او بود. هرچند پدرش در جریان نهضت مشروطه جان باخت و محمدعلی نوجوان از نزدیک شاهد خیزش‌ها و آشوب‌های آن روزگار بود، اما زمانی که خود را بازیافت، آگاهانه کوشید تا خدمت‌گزار فرهنگ سرزمینش باشد و به پایایی و تأثیر آن ایمان داشت. بدین‌سان، او پایه‌گذار داستان کوتاه در ایران شد و با نثری دلنشین، ساده و درعین‌حال سنجیده، مسیری تازه برای ادبیات گشود. نوشته‌هایش زبان فارسی را به شیرینی و روانی به کار گرفت و قصه‌های ماندگار او به ضرب‌المثل و حکایت‌های عامیانه پیوست؛ تا جایی که عنوان اثر برجسته‌اش، «یکی بود و یکی نبود» و جمله مشهورش «فارسی شکر است» همچنان یادآور آغازگر راهی نو در ادبیات معاصر ایران است.