کتاب گزیده مرصادالعباد اثر عبدالله بن محمد نجم رازی، ترجمه محمد امین ریاحی، انتشارات علمی

کتاب «گزیده مرصادالعباد» تألیف «عبدالله بن محمد نجم رازی»، از آثار مهم در حوزه عرفان و تصوف به‌شمار می‌رود و جایگاهی برجسته در میان متون درسی دانشگاهی دارد. این اثر ارزشمند در قرن هفتم هجری نگاشته شده و همواره مورد توجه پژوهشگران و علاقه‌مندان ادبیات و فرهنگ ایرانی بوده است. ادب فارسی، گنجینه‌ای بی‌کران از آثار منظوم و منثور در زمینه‌های گوناگون است که گذشتگان ما به یادگار نهاده‌اند. این میراث گران‌قدر، بزرگ‌ترین ثروت معنوی و فرهنگی ماست؛ سرمایه‌ای جاویدان که از ارکان اصلی بقای زبان، فرهنگ و هویت ملی ایرانیان به‌شمار می‌آید و در شناخت گذشته، استواری امروز و چشم‌انداز فردای این سرزمین نقش مهمی ایفا می‌کند. در بخش‌هایی از «مرصادالعباد» چنین آمده است: این کتاب به قلم نجم‌الدین رازی نوشته شده که نام او را در عرصه ادب فارسی و عرفان ایرانی جاودانه ساخته است. بی‌شک «مرصادالعباد» یکی از متون ارزشمند قرن هفتم است؛ یادگاری ماندگار از روزگاری پرآشوب که هم‌زمان با اعتلای فرهنگ اسلامی ایران، درگیر مناقشات فکری میان فرق مختلف، جنگ‌های داخلی، هجوم مغولان و زمینه‌های فروپاشی خلافت بغداد بوده است. انعکاس این رخدادهای بزرگ در متن کتاب، بر ارزش تاریخی و فرهنگی آن افزوده است. ویژگی‌های برجسته این اثر، نثر ساده و درعین‌حال پخته، پرداختن به نکات اجتماعی و تاریخی روزگار مؤلف، ذکر سخنان بزرگان و آوردن اشعاری لطیف از چهار قرن نخست شعر فارسی است. در میان اشعار نقل‌شده، رباعیاتی از خیام، چند بیتی در لهجه کهن رازی و نیز لغات و تعبیرات نادر فارسی جای دارد. همچنین اصطلاحات تاریخی، اجتماعی و عرفانی فراوانی در متن دیده می‌شود که اهمیت آن را دوچندان کرده است. همین ویژگی‌ها موجب شده این کتاب نزدیک به هشت قرن پس از نگارش، همچنان دست‌به‌دست گردیده و مورد استفاده پژوهشگران قرار گیرد. محمدامین ریاحی، از مورخان برجسته معاصر ایران، در زمینه فرهنگ و ادب فارسی پژوهش‌های ماندگاری بر جای گذاشته است. او به‌ویژه در مطالعات فردوسی، شاهنامه، حافظ و تاریخ ایران آثاری ارزشمند نگاشته و سهم بزرگی در شناخت و معرفی گنجینه‌های ادبی و تاریخی ایران ایفا کرده است.