کتاب ژاپن چگونه ژاپن شد؟ اثر امیرباقر مدنی، انتشارات تمدن علمی

ژاپن کشوری با تاریخ کهن است و بر اساس روایت‌ها، نخستین امپراتوری آن در سال ۶۶۰ پیش از میلاد شکل گرفت. این کشور در جنوب‌شرقی آسیا قرار دارد و از چهار جزیره بزرگ و نزدیک به چهار هزار و دویست جزیره کوچک تشکیل شده است. جدا افتادن ژاپن از خاک اصلی قاره آسیا، آن را از بسیاری رویدادها و تحولات این قاره دور نگاه داشت؛ عاملی که همان‌گونه که در ادامه اشاره خواهد شد، نقش مهمی در روند سریع پیشرفت این کشور ایفا کرده است. ساکنان نخستین ژاپن «آینوها» بودند؛ مردمانی با اندامی بلند و ریش انبوه که با ژاپنی‌های باستان تفاوت ظاهری داشتند. برخی مورخان بر این باورند که آینوها از قفقاز و از مسیر سیبری وارد ژاپن شدند و با ورود مهاجران تازه‌نفس، به سمت شمال، یعنی جزیره هوکایدو رانده شدند. امروزه آنان اقلیتی کوچک در شمال ژاپن به شمار می‌روند. از نظر نژادی و قومی، مردم ژاپن در مجموع جامعه‌ای کمابیش یکدست و متجانس دارند. با این حال، برخلاف تصور عمومی، ژاپنی‌ها نژادی کاملاً خالص محسوب نمی‌شوند؛ چراکه تنوع چهره‌ها و سیمای مردمان این کشور نشان‌دهنده ترکیب و امتزاج اقوام مختلف است. همین یکدستی نسبی و نبود اختلافات شدید قومی و نژادی، یکی از عوامل مهم در موفقیت ژاپن در مسیر توسعه سریع اقتصادی و اجتماعی به شمار می‌رود. هدف این نوشته، بررسی زمینه‌های فرهنگی توسعه ژاپن و شناسایی برخی از پیش‌نیازهای آن است. روش تحقیق، رویکردی تاریخی و تطبیقی دارد و به مقایسه شاخص‌های غیر اقتصادی توسعه، از قرن شانزدهم به بعد، به‌ویژه در دوره «ادو» می‌پردازد. این کتاب حاصل سال‌ها اندیشه و تأمل درباره چرایی موفقیت ژاپن و در مقابل، ناکامی ایران در دستیابی به توسعه است؛ اندیشه‌هایی که چه در طول ۲۸ سال تدریس در دانشگاه شهید بهشتی، چه طی دو سال فعالیت پایانی در دانشگاه ارومیه و حتی در دوران بازنشستگی همواره ذهن نگارنده را به خود مشغول داشته است. افزون بر آن، فرصت سفرهای منظم و سالانه به ژاپن ـ که به‌طور میانگین دو بار در هر سال انجام می‌شد ـ امکان آشنایی نزدیک با ویژگی‌های نظام اقتصادی و سیاسی این کشور را فراهم آورد و موجب شد که این نوشته صرفاً محصول پژوهش کتابخانه‌ای نباشد، بلکه بر تجربه و مشاهده مستقیم نیز استوار گردد.