کتاب وجدان زنو اثر ایتالو اسووو، ترجمه مرتضی کلانتریان، انتشارات بان

رمان «وجدان زنو» اثری بلند و تأثیرگذار است که به‌عنوان یکی از مهم‌ترین آثار مدرنیسم، در کنار سنت ادبی نویسندگانی چون جویس و کافکا مورد توجه و تحسین قرار گرفته است. این رمان درخشان و پرکشش از ایتالو سُووو، خواننده را به اعماق ذهن و روان شخصیت اصلی خود می‌برد و با زبانی خاص، پیچیدگی‌های روح انسان را آشکار می‌سازد. شخصیت محوری داستان «زنو»، تاجری عصبی و اندیشناک است که به توصیه روان‌پزشکش، دست به نگارش اعترافات شخصی می‌زند. در خلال این اعترافات، خواننده با تلاش‌های مکرر و ناکام او برای ترک سیگار، رابطه پرهیجان و در عین حال بی‌ثمرش با «آدا»ی زیبا و ماجرای درگیرانه‌اش با «خواننده‌ای مشتاق» همراه می‌شود. «وجدان زنو» نه‌تنها بازتابی از تلاش‌ها و شکست‌های فردی است، بلکه با نگاهی هوشمندانه، انسانی و در عین حال طنزآمیز، به کاوشی عمیق در روان انسان تبدیل می‌شود. این اثر را می‌توان معجزه‌ای در عرصه رمان روان‌شناختی ـ واقع‌گرایانه دانست که مرز میان روایت ساده و لایه‌های پیچیده روان را به‌ظرافت در هم می‌آمیزد. سبک روایت زنو در ابتدا روان و مستقیم است؛ او رویدادها و احساساتش را بی‌پیرایه تعریف می‌کند. اما هرچه داستان پیش می‌رود، عواطف درونی و پرسش‌های فلسفی او با مسیر روایت درهم تنیده‌تر و پیچیده‌تر می‌شوند. این پیچیدگی‌ها هرچند او را از پای درنمی‌آورد، اما روزبه‌روز اعتمادش به معنا و درستی اعمالش را فرسوده‌تر می‌سازد. در نهایت، زنو به این نتیجه می‌رسد که روانکاوی و تلاش پزشکش برای درمان او نه‌تنها سودمند نیست، بلکه ممکن است سبب از میان رفتن خاطرات و تصاویری شود که برای او ارزشمند و ستودنی‌اند. او با لحنی پر از تردید و طنز به این نکته اشاره می‌کند که پزشکش حتی در برابر اعتراف‌های عجیب و غیرمعمول او، به دنبال چرایی و تحلیل است، نه قضاوت و سرزنش. «وجدان زنو» با چنین لایه‌های عمیق و چندگانه، تجربه‌ای فراموش‌نشدنی برای مخاطب رقم می‌زند؛ تجربه‌ای که هم روایت روان‌شناختی است و هم بازتابی از مدرنیسم ادبی اروپایی.