کتاب ابتدانامه اثر سلطان ولد، ترجمه محمد علی موحد، انتشارات خوارزمی

«ابتدانامه» مثنوی‌ای بیش از ده‌هزار بیت از «محمد بن محمد سلطان‌ولد»، فرزند ارشد «مولانا جلال‌الدین محمد بلخی» است که بر وزن «حدیقه» اثر «سنایی غزنوی» سروده شده است. این منظومه، نخستین اثر از مثنوی‌های سه‌گانه‌ی سلطان‌ولد به شمار می‌رود و با دربرگرفتن بیش از ده‌هزار بیت، به تبیین شکل‌گیری طریقت مولویان و نیز شرح احوال برخی از کسانی می‌پردازد که در این مسیر گام نهاده بودند. سلطان‌ولد در دیباچه‌ی «انتهانامه» ـ آخرین مثنوی خویش ـ یاد می‌کند که «ابتدانامه» را در شرح احوال پدرش «مولانا جلال‌الدین محمد بلخی»، همچنین «شمس تبریزی»، «صلاح‌الدین زرکوب» و «حسام‌الدین چلبی» به نگارش درآورده است. بدین‌سان، این مثنوی یکی از مهم‌ترین منابع برای شناخت وجوه کمتر شناخته‌شده از زندگی مولانا و یاران نزدیک او به شمار می‌آید و روایت‌هایی ارزشمند و خواندنی را در خود جای داده است. نسخه‌ی موجود از «ابتدانامه» با تصحیح «علیرضا حیدری» و «محمدعلی موحد» منتشر شده و جایگاه آن نه‌تنها به عنوان یک متن ادبی، بلکه به عنوان اثری تاریخی، بسیار پراهمیت است. این کتاب می‌تواند در بازنمایی و واکاوی ماجرای مولانا و شمس تبریز مورد استفاده قرار گیرد و منبعی اصیل برای پژوهشگران به شمار آید. از دیدگاه تاریخی، «ابتدانامه» کهن‌ترین و دست‌اول‌ترین گزارش‌ها از داستان ارتباط مولانا و شمس را به مخاطب عرضه می‌کند. از منظر تعلیمی نیز باید آن را دنباله‌ای بر آثار مولانا دانست، با این تفاوت که بازتاب‌دهنده‌ی برداشت نزدیک‌ترین یاران مولانا از تعالیم اوست. به همین دلیل، مطالعه‌ی «ابتدانامه» نه‌تنها شناختی دقیق از مولانا و همراهانش فراهم می‌آورد، بلکه سیر دگرگونی‌های پس از او را در طریقتی که به نامش بنیاد گرفت، روشن می‌سازد.