کتاب بازگشت به پنج‌رود اثر آندری ولوس، ترجمه آبتین گلکار، انتشارات برج

پدر شعر فارسی، شاعری هزارساله است که با سروده‌ی جاودانه‌ی «بوی جوی مولیان» در جهان شهره شد و به زبان فارسی اعتباری بخشید که پیش از او تا اندازه‌ای از دست رفته بود. کتاب «بازگشت به پنج‌رود» روایتی داستانی از زندگی همین شاعر بزرگ است؛ نخستین شاعر نامدار فارسی‌زبان که ما می‌شناسیم: رودکی، فرزند قریه‌ی پنج‌رود. رودکی سال‌ها در خدمت امیران سامانی و در پاسداشت شعر و زبان فارسی بود. اما سرانجام همین امیران، که روزگاری حامی او بودند، به خشم آمدند و شاعر در پی فرمان امیر نوح، با چشمانی که به قهر حکمران نابینا شده بود، راهی دیار خود شد. رمان «بازگشت به پنج‌رود» نوشته‌ی آندری ولوس، بازآفرینی همین بازگشت تلخ و پررمزوراز است. شاعر با چشمانی بینا زادگاهش را ترک کرده بود و اینک در پیری، نابینا به سوی همان دیار بازمی‌گردد. در این سفر، نوجوانی همراه اوست؛ نوجوانی که قرار است چشم و راهنمای شاعر پیر و فرزانه باشد. این هم‌سفری یادآور خود رودکیِ جوان است که روزگاری پنج‌رود را ترک گفته بود و اکنون تصویر وارونه‌ی همان کوچ را تجربه می‌کند. کتاب «بازگشت به پنج‌رود» را می‌توان در حکم زندگی‌نامه‌ی ناگفته‌ی رودکی دانست؛ گویی کتابی است که شاعر خود هرگز ننوشته است. مگر نه اینکه رودکی در روایت این ماجرا نابیناست؟ او تنها روایت می‌کند و نویسنده این روایت‌ها را از دل منابع تاریخی و داستانی برمی‌گیرد و به شکلی پرشور و داستان‌پردازانه بازمی‌آفریند. این اثر نه‌تنها شرح زندگی پرفرازونشیب نخستین شاعر بزرگ فارسی‌زبان است؛ بلکه آینه‌ای از مباحث و دغدغه‌های زمانه‌ی او نیز به شمار می‌آید؛ از شعر و شاعری، زبان و ادبیات گرفته تا دین و مذهب، سیاست، فرهنگ و تاریخ. «بازگشت به پنج‌رود» داستانی چندلایه و خواندنی است؛ روایتی که زندگی رودکی را از دریچه‌ای تازه و متفاوت پیش روی مخاطب می‌گذارد.