کتاب نوستالژی جای دیگر اثر رضا حائری، انتشارات گمان

کتاب «نوستالژی جای دیگر» روایتی است از زندگی و کار سهراب شهید ثالث، یکی از فیلم‌سازان متفاوت و صاحب‌سبک سینمای ایران. شهید ثالث پس از ساخت تنها دو فیلم شاخص و تأثیرگذار در دهه‌ی پنجاه، یعنی «یک اتفاق ساده» و «طبیعت بیجان»، خیلی زود ایران را ترک کرد و به آلمان غربی مهاجرت نمود. این دو اثر به دلیل ریتم کند، زبان بصری خاص و رویکردی متفاوت، در زمان خود تجربه‌ای تازه و غیرمعمول برای سینمای ایران بودند و بیشتر مخاطبانی خاص و اندیشمند را جذب می‌کردند. شهید ثالث در اوج جوانی و خلاقیت، تن به مهاجرت داد؛ مهاجرتی که نه تنها ادامه‌ی مسیر هنری او را در کشوری بیگانه رقم زد، بلکه هویت سینمایی‌اش را بیش از پیش شکل داد. او در آلمان نیز تلاش کرد همچنان فیلم‌هایی در سبک شخصی خود بسازد و به عنوان فیلم‌سازی مستقل و صاحب‌سبک شناخته شود. با این حال، ناسازگاری او با جامعه‌ی ایرانی در داخل، در آلمان نیز ادامه یافت و به مرور حتی شدت گرفت، به گونه‌ای که سرانجام آن کشور را نیز ترک کرد. در یادداشت‌ها و نوشته‌های شخصی‌اش بارها تأکید کرده که نمی‌خواسته در آلمان او را صرفاً یک «فیلم‌ساز مهاجر» بنامند. کتاب «نوستالژی جای دیگر» همان‌گونه که در عنوان فرعی آن آمده، مجموعه‌ای است از یادداشت‌ها، نامه‌ها و نوشته‌های سهراب شهید ثالث؛ به همراه مقالاتی درباره‌ی آثار او که در نشریات آلمانی‌زبان منتشر شده‌اند. همچنین گفت‌وگوهایی با دوستان، همکاران و نزدیکانش ـ از دوران اقامت در آلمان تا زمان زندگی و مرگ در آمریکا ـ بخشی دیگر از محتوای کتاب را تشکیل می‌دهد. شهید ثالث فیلم‌سازی رادیکال، سازش‌ناپذیر و پیچیده بود که نگاه متفاوتش همواره در آثارش بازتاب می‌یافت. رضا حائری، نویسنده و گردآورنده‌ی کتاب، کوشیده تصویری همه‌جانبه، دقیق و بی‌طرفانه از او ارائه دهد؛ تصویری که همزمان اعتراضی، متناقض و ناسازگار است، اما در عین حال از سرشار از نوع‌دوستی و احساس انسانی. «نوستالژی جای دیگر» کتابی ارزشمند و خواندنی برای علاقه‌مندان به سینمای ایران و به‌ویژه دوستداران سهراب شهید ثالث است؛ فیلم‌سازی که در غربت زیست، در غربت کار کرد و در همان غربت نیز درگذشت، اما ردپای او همچنان در حافظه‌ی سینمای ایران و جهان باقی مانده است.