کتاب شفق در خم جاده‌ی بی‌رهگذر اثر آندره آسیمان، ترجمه شادی نیک رفعت، انتشارات گمان

کتاب «شفق در خم جاده‌ بی‌رهگذر» مجموعه‌ای از جستارهای آندره آسیمان است؛ نویسنده‌ای که در این نوشته‌ها به زندگی و تجربه‌های شخصی خود می‌پردازد. این اثر در قالب «جستار شخصی» شکل گرفته است؛ قالبی ادبی که آزادترین میدان را برای بیان تجربه‌ها، اندیشه‌ها و احساسات نویسنده فراهم می‌کند و امکان برقراری رابطه‌ای صمیمی و نزدیک با خواننده را به وجود می‌آورد. ویژگی برجسته جستارهای آسیمان در این کتاب، ایجاد هم‌حسی میان او و مخاطب است. خواننده با دل‌مشغولی‌ها، افکار و تجربه‌های او همراه می‌شود و همین هم‌دلی، جذابیت نوشته‌هایش را دوچندان می‌کند. آسیمان در دوران کودکی به سرودن شعر گرایش داشت، اما خیلی زود از آن فاصله گرفت و نوشتن نثر را برگزید. کتاب «شفق در خم جاده‌ بی‌رهگذر» ترکیبی است از دو اثر مهم آندره آسیمان با نام‌های False Papers و Homo Irrealis که پیش‌تر هیچ‌کدام از آن‌ها به فارسی ترجمه نشده بودند. این آثار درون‌مایه‌ای مشترک دارند و حول محور مفاهیمی چون هویت، اصالت، خاطره، یاد، زمان و ماهیت واقعیت شکل گرفته‌اند. آنچه در نوشته‌های آسیمان جلب توجه می‌کند، پرهیز او از بازگویی تاریخ رسمی یا وقایع ثبت‌شده است. او به‌جای روایت تاریخ، در پی کاوش در احساسات و لایه‌های پنهان روان انسان‌هاست. در بسیاری از جستارها، آسیمان به گفته‌ها و روایت‌های خانواده و دوستانش رجوع می‌کند و در جایی از کتاب خطاب به خواننده می‌نویسد: «می‌خواهم بدانم چه در سرتان می‌گذرد؛ در جان و روحتان چه خبر است، چون این‌هاست که برایم اهمیت دارد.» همین نگاه، روح حاکم بر «شفق در خم جاده‌ بی‌رهگذر» را می‌سازد. آندره آسیمان در سال ۱۹۵۱ در اسکندریه‌ مصر و در خانواده‌ای یهودی‌تبار به دنیا آمد. او و خانواده‌اش به دلیل یهودی‌بودن ناچار به زیستنی پر از بی‌ثباتی، جابه‌جایی‌ها و زندگی در حسرت آینده‌ای نامعلوم بودند. این تجربه‌های زیسته تأثیر عمیقی بر نوع نگاه او به انسان گذاشت. از دید آسیمان، هر انسانی همواره در تمنای چیزی است که تحققش با جوهره‌ واقعی آن چیز هم‌خوانی ندارد. آنچه در خیال می‌پرورانیم و آرزو می‌کنیم، با آنچه پس از دستیابی به آن درمی‌یابیم، تفاوتی بنیادین دارد. شاید از همین روست که آسیمان شیفته‌ی نویسنده‌ی بزرگ یادها و خاطره‌ها، مارسل پروست است. تأثیر قلم پروست بر نوشته‌های او، به‌ویژه در «شفق در خم جاده‌ بی‌رهگذر»، به‌وضوح آشکار و محسوس است؛ گویی آسیمان در جستارهای خود تلاش می‌کند همانند پروست، لایه‌های پنهان زمان، خاطره و میل انسانی را بازخوانی و بازآفرینی کند.