کتاب مبادله نمادین و مرگ اثر ژان بودریار، ترجمه علی رستمیان، انتشارات بیدگل

مبادلۀ نمادین و مرگ با نفی هرگونه خوش‌بینی نسبت به امکان ستیزه‌گری و سرپیچی در برابر نظام ارزش‌های حاکم، تنها راه مقابله با ابتذال، فساد و سلطۀ سیستم را نه در کردار بازنگرانه و بازارزش‌گذار، بلکه در فروپاشی و نابودی خودِ ارزش می‌بیند. نطفۀ این (نا)موضع رادیکال، که در آثار متأخر ژان بودریار به خشونت نظری و بی‌معنایی راهبردی گرایش پیدا می‌کند، در همین اثر بسته می‌شود؛ کتابی کلاسیک و مرجع که همچنان منبعی غنی برای بازاندیشی و بازتعریف نظریۀ اجتماعی معاصر به شمار می‌آید. ساختار نظری این کتاب بر نقد سه گفتمان مسلط در سنت اندیشۀ انتقادی ــ مارکسیسم، روان‌کاوی و زبان‌شناسی ــ متمرکز است. گفتمان‌هایی که، به‌سبب تثبیت و آکادمیزه‌شدن، در ورطۀ دستگاه معرفت‌شناختی خود گرفتار آمده‌اند و از نیروی انتقادی نخستین‌شان تهی شده‌اند. از نگاه بودریار، این گفتمان‌ها به‌جای رهایی، در بند متافیزیک تفکر غربی و باورهای اومانیستی باقی مانده‌اند و ازاین‌رو توان نقد بنیادینِ همان نظامی را که در چارچوب آن شکل گرفته‌اند، از دست داده‌اند. ژان بودریار، یکی از برجسته‌ترین و بحث‌برانگیزترین نظریه‌پردازان اجتماعی معاصر، در مبادلۀ نمادین و مرگ سفری نظری و پرشور به قلمروهای متنوع فرهنگی و اجتماعی آغاز می‌کند. او با پیوند دادن مباحثی از اقتصاد سیاسی و روان‌کاوی تا قوم‌نگاری، نظریۀ ارتباطات، نشانه‌شناسی و حتی بوطیقا، شبکه‌ای پیچیده از ایده‌های انتقادی می‌آفریند. بودریار در این مسیر با توصیف گذار تاریخی از تولید به بازتولید و وانمایی، نشان می‌دهد که کانون نقد ارزش و هستی‌شناسی رمزگان، بازگشتی بدعت‌آمیز به ظرفیت واسازندۀ مفهوم مبادلۀ نمادین است؛ ظرفیتی که همچنان نیرویی رادیکال برای ویرانگری ارزش‌ها و گشودن امکان‌های نوین در اندیشۀ اجتماعی ایجاد می‌کند.