کتاب شاه‌عباس اثر شعله کوئین، ترجمه مانی صالحی علامه، انتشارات نامک

عباس یکم، مشهور به شاه عباس بزرگ، پنجمین پادشاه سلسله صفوی و یکی از برجسته‌ترین فرمانروایان تاریخ ایران به شمار می‌رود. او سومین پسر شاه محمد خدابنده بود و در حالی به سلطنت رسید که ایران درگیر آشفتگی‌های سیاسی و نظامی عمیقی شده بود. سال‌های پایانی حکومت شاه محمد خدابنده با ضعف و ناکارآمدی همراه بود. اختلافات و رقابت‌های شدید میان جناح‌های مختلف ارتش قزلباش، موجب تفرقه و گسست در ارکان کشور شد؛ تا آنجا که مادر و برادر بزرگ عباس نیز قربانی این نزاع‌ها شدند. در چنین شرایط بحرانی، امپراتوری عثمانی به عنوان رقیب اصلی ایران و همچنین ازبک‌ها، از اوضاع آشفته ایران سوءاستفاده کرده و بخش‌هایی از سرزمین‌های ایران را به تصرف خود درآوردند. در سال ۱۵۸۸ میلادی، مرشد قلی‌خان یکی از سران قزلباش با کودتایی شاه محمد را برکنار کرد و عباس شانزده‌ساله را بر تخت سلطنت نشاند. با وجود سن کم، شاه عباس بزرگ به‌سرعت قدرت واقعی را در دست گرفت و با اصلاحات عمیق در ساختار ارتش توانست توان نظامی ایران را احیا کند. نتیجه این اصلاحات شکست‌های سنگین دشمنان ایران بود. شاه عباس توانست در برابر عثمانی‌ها و ازبک‌ها عرض‌اندام کرده و بسیاری از قلمروهای از دست رفته، از جمله گرجستان و کاختی را بازپس گیرد؛ مناطقی که پیش‌تر شاهد کشتار و تبعید گسترده مردم بودند. در پایان جنگ‌های ایران و عثمانی میان سال‌های ۱۶۰۳ تا ۱۶۱۸، او ماوراءقفقاز، داغستان و بخش‌هایی از آناتولی شرقی و بین‌النهرین را دوباره به قلمرو ایران ملحق کرد. همچنین موفق شد مناطق اشغالی را از دست پرتغالی‌ها و مغول‌ها آزاد کرده و نفوذ ایران را در شمال قفقاز، فراتر از داغستان سنتی، توسعه دهد. شاه عباس نه تنها فرمانروایی مقتدر در عرصه نظامی و سیاسی بود، بلکه در زمینه فرهنگ و معماری نیز نقشی بی‌بدیل ایفا کرد. او پایتخت را از قزوین به اصفهان منتقل ساخت و این شهر را به مرکز شکوفایی هنر، معماری و تمدن صفوی بدل کرد؛ تا آنجا که اصفهان به لقب «نصف جهان» شهره شد. با این حال، سال‌های پایانی سلطنت او روی دیگری داشت. به دنبال توطئه‌ها و دسیسه‌هایی که در دربار و به‌ویژه از سوی برخی چرکس‌های بانفوذ شکل گرفت، شاه عباس به فرزندان خود ظنین شد و در نهایت تعدادی از آنان را کشت و برخی دیگر را کور کرد. شاه عباس بزرگ در تاریخ ایران نه تنها به عنوان یک فرمانده نظامی و سیاستمداری کارآمد شناخته می‌شود، بلکه به‌عنوان پادشاهی تأثیرگذار در تثبیت اقتدار صفویان و شکوفایی فرهنگی ایران برای همیشه در یادها مانده است.