کتاب عقلانیت اثر استیون پینکر، ترجمه کیوان شعبانی مقدم، انتشارات طرح نو

کتاب «عقلانیت» با عنوان فرعی «چیست، چرا به نظر کمیاب است و چرا مهم است؟» نوشته استیون پینکر، به‌تازگی توسط انتشارات «نگاه معاصر» منتشر شده است. این اثر یکی از مهم‌ترین کتاب‌های روزگار ما در زمینه بررسی نقش تفکر عقلانی در جهان معاصر به شمار می‌رود. در قرن بیست‌ویکم، بشریت به دستاوردهای شگفت‌انگیزی در علم و دانش رسیده است، اما هم‌زمان به نظر می‌رسد که در بسیاری از عرصه‌ها عقلانیت خود را از دست می‌دهد. چگونه ممکن است گونه‌ای که در کمتر از یک سال واکسن‌های کووید-۱۹ را توسعه داده، در همان حال تولیدکننده سیلی از اخبار جعلی، درمان‌های بی‌اساس و نظریه‌های توطئه باشد؟ پینکر در کتاب «عقلانیت» این نگاه بدبینانه را به چالش می‌کشد که انسان‌ها ذاتاً موجوداتی غیرمنطقی‌اند؛ موجوداتی شبیه غارنشینانی که گرفتار تعصب‌ها، مغالطه‌ها و توهمات همیشگی‌اند. او یادآور می‌شود که همین انسان‌ها توانسته‌اند قوانین طبیعت را کشف کنند، کیفیت و طول عمر خود را بهبود بخشند و حتی معیارهایی برای سنجش عقلانیت تعریف کنند. پینکر توضیح می‌دهد که نحوه تفکر ما بیشتر با محیط‌های ساده و کم‌تکنولوژی که در طول تاریخ در آن زیسته‌ایم سازگار است و به همین دلیل، اغلب از ابزارهای قدرتمند استدلالی که طی هزاران سال توسعه یافته‌اند کمتر بهره می‌بریم. این ابزارها شامل منطق، تفکر انتقادی، تحلیل احتمالات، استنتاج علّی و تصمیم‌گیری در شرایط عدم قطعیت هستند. با این حال، چنین مهارت‌هایی هنوز به‌طور کافی در نظام‌های آموزشی گنجانده نشده و به ندرت در قالبی روشن، جذاب و سرگرم‌کننده در دسترس عموم قرار گرفته‌اند. کتاب «عقلانیت» تلاشی است برای پر کردن این خلأ؛ اثری که نه‌تنها به اهمیت عقلانیت در زندگی فردی و اجتماعی اشاره دارد، بلکه نشان می‌دهد چرا بازاندیشی در شیوه‌های تفکر برای آینده بشریت حیاتی است.