کتاب کوراوغلو و کچل حمزه اثر صمد بهرنگی، انتشارات جامه دران

چند سال پیش در سرزمین آذربایجان پهلوانی جوانمرد به نام کوراوغلو زندگی می‌کرد. کوراوغلو پیش از آن‌که به پهلوانی و دلاوری شهرت یابد، «روشن» نام داشت. پدر او، که همه او را «علی کیشی» صدا می‌زدند، مهتر و ایلخی‌بان حسن‌خان بود. علی در پرورش و شناخت اسب‌ها چنان مهارت و تبحری داشت که در میان مردم بی‌همتا بود؛ او تنها با یک نگاه می‌فهمید هر اسب چگونه اسبی است و چه قابلیت‌هایی دارد. حسن‌خان، ارباب قدرتمند و ثروتمند آن دیار، از خان‌های بی‌رحم و ستمگر زمانه بود. او همچون بسیاری از خان‌ها و امیران، قشون و نوکران فراوانی در خدمت داشت و بر جان و مال مردم مسلط بود. هر کاری که می‌خواست، بی‌پروا انجام می‌داد: آدم می‌کشت، زمین‌های مردم بی‌گناه را غصب می‌کرد، از دهقانان و پیشه‌وران باج و خراج بی‌حساب می‌گرفت و پهلوانان آزادی‌خواه را به زندان می‌افکند و شکنجه می‌داد. نفرت و خشم مردم از او آشکار بود و هیچ‌کس از ظلم و ستمش در امان نبود. تنها گروهی اندک از وجود حسن‌خان سود می‌بردند؛ تاجران بزرگ، اشراف و ملاها. این جمع با همکاری یکدیگر مردم را می‌راندند، دسترنج دهقانان را غارت می‌کردند و عیش و عشرت خویش را بر ویرانه زندگی توده‌ها بنا می‌نهادند. آنان برای خود در نواحی خوش‌آب‌و‌هوا قصرهای با‌شکوه می‌ساختند، مجلس‌های بزم و شادی برپا می‌کردند و هرگز به رنج و سختی مردم نمی‌اندیشیدند. تنها زمانی یاد دهقانان و زحمت‌کشان می‌افتادند که می‌خواستند مالیات‌ها را افزایش دهند و فشار تازه‌ای بر دوش آنان بگذارند.