کتاب هنر مقدس اثر تیتوس بورکهارت، ترجمه جلال ستاری، انتشارات سروش

تیتوس بورکهارت با نگارش کتاب «هنر مقدس» نظام‌های فکری و فلسفی سه متفکر بزرگ سنت‌گرایی یعنی رنه گنون، فریت شووان و کومارا سوامی را در حوزه هنر بسط داده و تفاسیر روشن و دقیقی از دیدگاه‌های آنان ارائه می‌کند. به باور بورکهارت، هنری را می‌توان «مقدس» نامید که صورت‌های قدسی داشته باشد و حقیقتی فراتر از ظاهر در آن متجلی گردد. او در مقدمه کتاب تفاوتی اساسی میان «هنر دینی» و «هنر قدسی» قائل می‌شود: هنر دینی صرفاً آثاری است که موضوع آن‌ها مسائل مذهبی و دینی است، اما صورت و ساختارشان لزوماً قدسی نیست و گاه از سبک‌های هنری غیر دینی نیز تأثیر می‌پذیرند. در مقابل، هنر قدسی هنری است که در ذات خود حامل قدسیت و اشراق معنوی باشد. کتاب «هنر مقدس» از یک مقدمه و شش بخش تشکیل شده است. در مقدمه، نویسنده به کلیات هنر مقدس، زمینه‌های ظهور آن و اهداف این نوع هنر اشاره می‌کند و جایگاه آن را در سنت‌های دینی مختلف توضیح می‌دهد. بخش نخست با عنوان «تکوین معبد هندو» به بررسی مباحث برگرفته از متون دینی هند اختصاص دارد و چگونگی شکل‌گیری ساختار معابد را تحلیل می‌کند. در بخش دوم با عنوان «آن در منم»، بورکهارت به شمایل‌نگاری کلیسای رومی‌وار پرداخته و به‌ویژه تصویرپردازی از حضرت عیسی را مورد بررسی قرار می‌دهد. بخش سوم با عنوان «مبانی هنر اسلامی» جایگاهی بنیادین دارد. در این بخش، نویسنده هنر اسلامی را بازتابی از حقیقت توحیدی می‌داند؛ به این معنا که خالق هستی خود هنرمند حقیقی است و هنر الهی جلوه‌ای از وحدت در جمال و جلال به شمار می‌رود. بنابراین، هنر اسلامی پیوندی ناگسستنی با حکمت دینی و معرفت توحیدی دارد. بخش چهارم با نام «تمثال بودا» به بررسی پیوند هنر بودایی با نماد گل لوتوس اختصاص می‌یابد و نقش این تمثال در بیان معنویت بودایی تبیین می‌شود. در بخش پنجم با عنوان «منظره در هنر خاور دور»، بورکهارت به نقاشی چینی و جایگاه نقش‌نگاری در فرهنگ چین می‌پردازد و تأثیر عمیق آیین تائو بر هنر چینی را بررسی می‌کند. بخش ششم و پایانی کتاب «انحطاط و احیای هنر مسیحی» نام دارد. در این بخش، نویسنده با نگاهی تاریخی و تطبیقی، فراز و فرودهای هنر مسیحی را شرح می‌دهد و مسیر انحطاط و سپس تلاش‌های احیای آن را تحلیل می‌کند. بدین‌سان، «هنر مقدس» بورکهارت اثری جامع در حوزه فلسفه هنر سنت‌گرایانه است که با نگاهی تطبیقی به هنر هندویی، مسیحی، اسلامی، بودایی و چینی، نمودهای قدسی و ریشه‌های معنوی هنر را آشکار می‌سازد.