کتاب دفترهای تئاتر اثر مجموعهٔ نویسندگان و محمد چرم شیر، انتشارات نیلا

این مجموعه شامل نامه‌ها، مقالات و گفت‌وگوهایی در حوزه‌ی «هنر نمایش» است که بخش‌هایی از آن به بررسی اندیشه‌ها و رویکردهای مهم در تئاتر اختصاص دارد. از جمله می‌توان به این عناوین اشاره کرد: «ایبسن و پرداخت شخصیت‌های نمایشی» نوشته‌ی سهیلا نجم، «ایبسن و تأملات ایرانی» نوشته‌ی محمد رضایی‌راد، «آواها و گوناگونی لحن‌ها» نوشته‌ی تیتریانو فراتوس با ترجمه‌ی مهدی فتحی و «بیانیه‌ی تئاتر نو» اثر پی‌یر پائولو پازولینی با ترجمه‌ی مهدی فتحی. هر یک از این مقالات از زاویه‌ای خاص به مباحث بنیادین نمایش‌نامه‌نویسی و نقد تئاتر پرداخته‌اند و بر اهمیت مطالعه‌ی هنر نمایش در پیوند با اندیشه و خلاقیت تأکید دارند. برای نمونه، در مقاله‌ی نخست با تمرکز بر شخصیت‌پردازی در آثار هنریک ایبسن، شیوه‌های او در آفرینش شخصیت‌های نمایشی با دقت مورد تحلیل قرار گرفته است. نویسنده توضیح می‌دهد که ایبسن برخلاف بسیاری از نمایش‌نامه‌نویسان، می‌کوشد در نهایت فشردگی و ایجاز، زندگی شخصیت‌هایش را بازنمایی کند. او بحران‌هایی را که قهرمانان گرفتار آن می‌شوند، نه تنها رخدادهایی بیرونی، بلکه فرصتی برای بازآفرینی گذشته‌ی آنان می‌داند. در ادامه این دیدگاه، نویسنده مقایسه‌ای میان ایبسن و مولیر ارائه می‌دهد؛ برای مثال، در آثار مولیر شخصیتی چون هارپاگون یا آلسست بی‌نیاز از کاوش در گذشته معرفی می‌شود و مخاطب تنها با رفتار کنونی آن‌ها روبه‌رو است. در حالی که ایبسن به گونه‌ای متفاوت عمل می‌کند؛ او به جای توقف در لحظه‌ی اکنون، پیشینه‌ی دقیق شخصیت‌ها را آشکار می‌سازد و نشان می‌دهد که ریشه‌ی تعارض‌ها و برخوردها در گذشته‌ی آن‌ها نهفته است. افزون بر این، ایبسن با نوعی جانبداری و دقت وکیل‌گونه، جزئیات شخصیت‌ها و زمینه‌های روانی و اجتماعی آن‌ها را بر صحنه بازتاب می‌دهد. این نگاه موشکافانه به شخصیت‌پردازی، مقاله‌ی نخست را به منبعی ارزشمند برای درک بهتر واقع‌گرایی نمایشی ایبسن و شیوه‌ی نفوذ او به لایه‌های درونی شخصیت‌ها بدل کرده است؛ رویکردی که نه تنها برای پژوهشگران، بلکه برای علاقه‌مندان به هنر نمایش و نمایش‌نامه‌نویسی نیز اهمیت بسیاری دارد.