کتاب کلیات سعدی اثر سعدی، ترجمه محمدعلی فروغی، انتشارات هرمس

سعدی شیرازی، از برجسته‌ترین شاعران قرن هفتم هجری (سدهٔ سیزدهم میلادی)، آثار فراوان و گوناگونی در قالب‌های مختلف ادبی از خود بر جای گذاشته است. آثار او به دو دستهٔ اصلی، یعنی منثور و منظوم، تقسیم می‌شوند. آثار منثور، به صورت نثر نوشته شده‌اند و مهم‌ترین نمونهٔ آن «گلستان سعدی» است؛ اثری بزرگ و ماندگار که در آن نثر روان با آیات قرآنی، احادیث اسلامی و ابیاتی در هم آمیخته و جایگاهی جهانی یافته است. در بخش دوم، آثار منظوم سعدی قرار دارند که شامل «بوستان سعدی»، غزلیات فارسی و عربی، قصاید، ملمعات و چند اثر دیگر می‌شود. «کلیات سعدی» عنوان مجموعه‌ای است که همهٔ این آثار را در یک یا چند جلد گردآوری می‌کند؛ مجموعه‌ای که از گذشته تاکنون بارها در ایران و دیگر کشورها با شیوه‌های گوناگون به چاپ رسیده است. با وجود این، در گذشته به دلیل آشنا نبودن تدوین‌گران کلیات با روش‌های علمی و اصولی تصحیح نسخه‌های خطی کهن، چاپ‌ها گاه با کاستی‌ها و ناهماهنگی‌های جدی همراه بود. اما با گسترش مراکز آموزش عالی، تدریس علوم نوین در حوزهٔ ادبیات و فرهنگ، و ایجاد ارتباط با پژوهشگاه‌های معتبر جهانی، محققان ایرانی به تدریج با شیوه‌های صحیح تحقیق، بازخوانی و تصحیح انتقادی نسخه‌های خطی آشنا شدند. در این مسیر، محمدعلی فروغی، دانشمند نامدار و ادیب فرهیخته، نقشی برجسته داشت. او پس از هشت سال کوشش پیگیر، در سال ۱۳۱۶ خورشیدی برای نخستین بار دیوان مصحَّح سعدی را در چهار مجلد منتشر کرد و سپس با همکاری حبیب یغمایی، «گلستان سعدی» را نیز به‌طور مستقل و با دقتی بیشتر به چاپ رساند. فروغی در مواردی که میان نسخه‌های مختلف اختلاف یا شبهه‌ای وجود داشت، یک بیت را در متن اصلی درج می‌کرد و ابیات دیگر را در پاورقی می‌آورد تا محققان، امکان مقایسهٔ دقیق نسخه‌ها را داشته باشند. هرچند این روش برای پژوهشگران سودمند بود، اما موجب افزایش حجم کتاب و دشواری مطالعه برای خوانندگان عادی می‌شد. به همین دلیل، با موافقت فروغی، نسخه‌ای یک‌جلدی از دیوان سعدی نیز منتشر شد که در آن اختلاف نسخه‌ها و توضیحات اضافی ذکر نشده بود. این اقدام سبب شد دوستداران سعدی بر اساس نیاز خود، میان نسخهٔ پژوهشی و نسخهٔ ساده‌تر انتخاب کنند و دسترسی به آثار این شاعر بزرگ آسان‌تر شود.