کتاب مردان و رجزهایشان اثر سید مهدی شجاعی، انتشارات نیستان

رجز از دو منظر لغوی و اصطلاحی مورد تحلیل علمی قرار گرفته است. این بررسی به روشن‌تر شدن ترکیب واژه‌ها، معنای دقیق آنها و نقششان در رجزها کمک می‌کند. رجزخوانی معمولاً ویژه افراد شجاع در میدان نبرد بود، به‌خصوص پهلوانان و قهرمانانی که جایگاه اجتماعی و منزلت ویژه‌ای داشتند. ازاین‌رو، رجز بیشتر در میان خواص رواج داشت و کمتر میان عوام دیده می‌شد. یکی از جلوه‌های بارز پیروزی معنوی سپاه امام حسین(ع) در عاشورا، حضور رجزخوانی در صحنه کربلا بود. همان‌گونه که در تاریخ دیگر جنگ‌ها، رجز به‌عنوان نشانی از شهامت و ایمان مطرح می‌شد، در کربلا نیز این سنت زنده ماند. در این واقعه، هم خواص و هم عوام به رجز پرداختند و این رجزها ریشه در باورهای معنوی، ارزش‌های روحانی و عزت انسانی داشت. هنگامی که از یاران خاص امام حسین(ع) سخن به میان می‌آید، آنچه برجسته است، استمرار همان افتخارات معنوی و فضیلت‌های روحی است که در طول تاریخ نیز مورد ستایش قرار گرفته است. بنابراین، چه از خواص و چه از عوام، روح مشترک رجزها بر پایه ایمان و ارزش‌های الهی استوار بود. با وجود این، در تاریخ نشانی از بهره‌گیری امویان یزیدی از رجز به‌عنوان ابزاری برای تثبیت قدرت دیده نمی‌شود. آنان به‌جای تکیه بر این شیوه، راهی دیگر در پیش گرفتند. این واقعیت نشان می‌دهد که رجز در آن دوران بیشتر نماد شجاعت، استقامت و ایمان در برابر ظلم بود و جنبه‌های دیگر آن چندان پررنگ نشد. در کنار این بُعد تاریخی و فرهنگی، یادکرد شخصیت‌های برجسته ادبی نیز اهمیت دارد. سید مهدی شجاعی، نویسنده، رمان‌نویس، روزنامه‌نگار و فیلمنامه‌نویس ایرانی، از چهره‌های مهم ادبیات معاصر به‌شمار می‌رود. او در طول فعالیت ادبی خود، آثار متعددی در زمینه داستان‌نویسی، ادبیات کودک و نوجوان و همچنین ادبیات مذهبی پدید آورده است. افزون بر این، آثار متنوعی از او در قالب فیلمنامه برای تلویزیون و سینما به اجرا درآمده است. از برجسته‌ترین دستاوردهای شجاعی، نگارش کتاب‌هایی با موضوعات معنوی و اجتماعی است که جایگاهی ویژه در میان آثار فاخر ادبیات دینی و ارزشی ایران یافته‌اند.