کتاب مسئله حجاب اثر مرتضی مطهری، انتشارات صدرا

کتاب «مسئله حجاب» اثر استاد مرتضی مطهری، از برجسته‌ترین و اثرگذارترین نوشته‌ها در تبیین فلسفه اجتماعی و دینی پوشش در اسلام به شمار می‌آید. این کتاب به عنوان پاسخی عقلانی و استدلالی به پرسش‌ها و چالش‌های فکری دوران مدرن درباره حجاب نوشته شده و به موضوعاتی بنیادین همچون این پرسش‌ها می‌پردازد: آیا پوشش ویژه اسلام است؟ فلسفه و علت آن چیست؟ و حدود و مرزهای آن کدام است؟ مطهری در آغاز کتاب با بررسی تاریخی نشان می‌دهد که برخلاف تصور رایج، حجاب اختصاص به اسلام ندارد، بلکه در تمدن‌ها و ادیان پیش از اسلام نیز وجود داشته است. او نمونه‌هایی از ایران باستان و قوم یهود را بیان می‌کند که در آنها پوشش و حتی حجاب سخت و شدید رایج بوده است. در همین بخش به انتقاد از دیدگاه برخی مورخان، از جمله ویل دورانت، می‌پردازد و استدلال‌هایی مانند اینکه حجاب اسلامی برگرفته از رسوم ایرانیان بوده یا ریشه در آداب مربوط به زنان در دوران عادت ماهانه دارد را با استناد به زمان نزول آیات حجاب رد می‌کند. مطهری تأکید می‌کند که در دوره جاهلیت عرب، حجاب متعارف وجود نداشته و اسلام نخستین جریان فکری و دینی بود که آن را در جامعه عربی بنیان نهاد. در ادامه، نویسنده به اصل بحث یعنی فلسفه پوشش در نگاه اسلام می‌پردازد. او میان «حبس زن در خانه» و «پوشش زن در اجتماع» تفاوتی آشکار قائل می‌شود. از دیدگاه مطهری، نگاه نخست با روح اسلام سازگار نیست و مردود است، اما نگاه دوم مبتنی بر عقلانیت و ضرورتی اجتماعی است. او فلسفه پوشش را محدود شدن التذاذات جنسی به حوزه خانواده و محیط خصوصی می‌داند. چنین محدودیتی هم بنیان خانواده را تقویت می‌کند و هم محیط اجتماعی را برای کار و فعالیت سالم و به دور از تحریکات جنسی آماده می‌سازد. مطهری معتقد است حضور زن در اجتماع بدون رعایت پوشش، هم امنیت روحی زن و مرد را مختل می‌کند و هم کرامت و ارزش زن را تا سطح یک ابزار جنسی پایین می‌آورد. در نگاه او، حجاب به زن کمک می‌کند تا هویت انسانی‌اش بر هویت جنسیتی‌اش مقدم باشد و معیار قضاوت در اجتماع توانایی‌ها و استعدادهای او قرار گیرد، نه ظاهر و جذابیت‌های جسمانی. به این ترتیب، پوشش به جای محدودیت، سپری محافظ برای زن محسوب می‌شود که بستر حضور موثر و سالم او در اجتماع را فراهم می‌آورد. در نتیجه، «مسئله حجاب» نه صرفاً یک کتاب دینی، بلکه دفاعیه‌ای عقلانی و استدلالی از یک حکم اسلامی است که تلاش دارد مخاطب را با منطق و اقناع فکری همراه کند، نه صرفاً با تعبد. این اثر به سبب رویکرد منطقی و پاسخگویی به مسائل زمانه، به یکی از منابع اصلی برای فهم دیدگاه اندیشمندان اسلام‌گرا درباره زن، خانواده و نقش اجتماعی آنان تبدیل شده و تأثیری عمیق بر مبانی فکری و قوانین پس از انقلاب اسلامی در ایران بر جای گذاشته است.