کتاب نو ارغنون اثر فرانسیس بیکن، ترجمه محمود صناعی، انتشارات جامی(مصدق)

کتاب «نو ارغنون» اثری برجسته در حوزه فلسفه است که توسط فرانسیس بیکن به زبان لاتین نوشته و در سال ۱۶۲۰ منتشر شد. بیکن در این کتاب به معرفی نظامی نوین از منطق می‌پردازد؛ نظامی که به باور او برتر از شیوه‌های سنتی قضاوت و استدلال است. این شیوه بعدها به عنوان «روش باکنی» شهرت یافت و نقطه عطفی در تحول اندیشه علمی و فلسفی به شمار آمد. از دیدگاه بیکن، کشف ماهیت هر پدیده فرآیندی ساده اما عمیق است که بر کاهش‌پذیری و بهره‌گیری از استدلال استقرایی تکیه دارد. برای مثال، در بررسی علّت «پدیده‌های طبیعی شگفت‌انگیزی» مانند گرما، باید ابتدا فهرستی از تمام مواردی که در آن‌ها گرما حضور دارد، تهیه کرد. سپس لازم است فهرستی دیگر از موارد مشابهی گردآوری شود که در آن‌ها فقدان گرما مشاهده می‌شود. در نهایت، جدولی سوم تنظیم می‌شود که موارد دارای گرما را با شدت‌ها و درجات متفاوت نشان می‌دهد. بیکن بر این باور بود که «ماهیت شکل» یا همان علت اصلی گرما باید عاملی باشد که در همه نمونه‌های جدول نخست مشترک است، در نمونه‌های جدول دوم وجود ندارد و در جدول سوم به میزان‌های گوناگون جلوه می‌کند. به اعتقاد او، چنین روشی نه‌تنها راهی نو برای کشف علت پدیده‌ها فراهم می‌آورد، بلکه موجب می‌شود ذهن و دانش بشری از قید الگوهای قدیمی و باورهای کهن رها گردد. فرانسیس بیکن امیدوار بود این نوع پژوهش تجربی و مبتنی بر مشاهده و استقراء، با شکستن سنت‌های فرسوده علمی، دریچه‌ای تازه به سوی شناختی عمیق‌تر از طبیعت، جهان و حتی آسمان‌ها بگشاید.