کتاب نیایش‌ها اثر مصطفی چمران، انتشارات بنیاد شهید چمران

در ابتدای کتاب «نیایش‌ها»، تصویری از دست‌خط دعاها و مناجات‌های دکتر مصطفی چمران آورده شده است. مهدی چمران در بخشی از مقدمه کتاب، در وصف شخصیت برادر خود می‌نویسد: دکتر چمران در عرصه مبارزات مسلحانه، چه در جنگ‌های کلاسیک و چه در جنگ‌های چریکی و نامنظم، استادی بی‌نظیر و مسلم بود. اما در کنار این صلابت و روحیه حماسی، او صاحب طبعی لطیف، روحی عمیق و احساسی هنرمندانه بود؛ به‌گونه‌ای که حتی حرکات و تاکتیک‌های نظامی‌اش نیز آمیزه‌ای از هنر، لطافت و نرمی داشت. تفاوت عمده مناجات‌های او با بسیاری از نیایش‌های دیگران، در پیوند عمیق آن‌ها با زندگی روزمره و نگاه انسانی او به خداوند آشکار می‌شود. دعاهایش صرفاً حالتی روحانی و انتزاعی در فضایی دور از زندگی خاکی نداشت، بلکه بازتابی از رنج‌ها، امیدها، عشق و مبارزات انسانی او بود؛ در عین حال سرشار از عمیق‌ترین احساسات عاشقانه و والاترین مضامین الهی. کتاب «نیایش‌ها» در سه بخش اصلی تنظیم شده است: نیایش‌های آمریکا، نیایش‌های لبنان و نیایش‌های ایران. دکتر چمران در سال ۱۳۳۷ برای ادامه تحصیل به ایالات متحده رفت. با وجود موفقیت‌های علمی در دانشگاه برکلی کالیفرنیا، احساس غربت و تنهایی همواره او را آزار می‌داد. این روحیه را می‌توان در هشت نیایش او از آن دوران به‌روشنی دید. بخش دوم کتاب، شامل ۲۵ نیایش از دوران حضور او در لبنان است؛ زمانی که به دعوت امام موسی صدر برای پایه‌گذاری و تقویت شاخه نظامی جنبش «امل» به این کشور رفت. دعاهای نوشته‌شده در لبنان، لحنی امیدوارانه‌تر و نگاهی روشن‌تر به زندگی دارند و نشان می‌دهند که او در کنار سختی‌ها، امید و روشنایی را نیز تجربه کرده است. نیایش‌های بخش سوم، که در دوران حضور شهید چمران در جبهه‌های جنگ تحمیلی ایران نوشته شده‌اند، بیانگر اراده خلل‌ناپذیر و روحیه استوار او در رویارویی با دشمنان هستند. این نوشته‌ها را می‌توان بخشی از خاطرات و زندگی‌نامه او دانست؛ چراکه خواننده با هر نیایش، گویی گام‌به‌گام در زندگی روزمره و اندیشه‌های او همراه می‌شود. از برجسته‌ترین این دعاها، نیایشی با عنوان «باب شهادت» است که در آن دکتر چمران شکرگزاری خویش از خداوند را چنین بیان می‌کند که او را در کوره غم گداخته و در دریای درد آبدیده کرده است تا بتواند سخت‌ترین مشکلات تاریخ و خطرناک‌ترین ضربه‌های روزگار را عاشقانه تحمل کند و لذت حقیقی را در رنج، نشاط را در مصائب، و رستگاری را در گذشت، فداکاری و شهادت بیابد. در پایان کتاب نیز تصاویری از شهید چمران در جبهه‌های ایران و لبنان منتشر شده است. سبکی که نیایش‌های او را متمایز می‌کند، بهره‌گیری از زبانی صادقانه، جملات کوتاه اما عمیق، توصیفات ادبی اثرگذار و مهم‌تر از همه، ارتباطی صمیمی و عاشقانه با خداوند است؛ ویژگی‌هایی که نوشته‌های او را هم در ادبیات نیایشی و هم در تاریخ مبارزات معاصر ماندگار کرده است.