کتاب ساخت واقعیت اجتماعی اثر جان سرل، ترجمه میثم محمدامینی، انتشارات فرهنگ نشر نو

کتاب «ساخت واقعیت اجتماعی» به بررسی چگونگی شکل‌گیری یک واقعیت اجتماعی بر پایه ادراکات و تأثیرات حسی انسان می‌پردازد. برای نمونه، نویسنده توضیح می‌دهد چگونه از یک تکه کاغذ چاپ‌شده که تنها آن را می‌بینیم و لمس می‌کنیم، مفهومی چون «اسکناس پنج پوندی» ساخته می‌شود؛ اسکناسی که ارزشی اقتصادی و معنایی اجتماعی فراتر از یک کاغذ ساده دارد. ### محتوای اصلی کتاب جان سرل، فیلسوف برجسته معاصر، در این کتاب ساختار «واقعیت اجتماعی» را بررسی می‌کند؛ بخشی از جهان که تنها در بستر توافق‌ها و قراردادهای انسانی معنا پیدا می‌کند. نمونه‌هایی روشن از این واقعیت‌های قراردادی شامل پول، ازدواج، مالکیت و ساختارهای سیاسی همچون دولت هستند. در مقابل، سرل معتقد است واقعیتی مستقل و بی‌رحم وجود دارد که بنیان تمامی واقعیت‌های اجتماعی است و هیچ توافق انسانی نمی‌تواند آن را دگرگون کند. به باور او، واقعیت اجتماعی هرچند واقعی و مؤثر است، اما دوامش تنها بر پایه عرف، قرارداد و پذیرش جمعی حفظ می‌شود. ### نویسنده و آثار او جان آر. سرل استاد فلسفه در دانشگاه کالیفرنیا، برکلی است. او آثار متعددی در حوزه فلسفه زبان و ذهن نوشته است که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به «اعمال گفتار»، «بیان و معنا»، «جنگ دانشگاه»، «عمدی بودن»، «کشف مجدد ذهن» و کتاب «ذهن‌ها، مغزها و علم» اشاره کرد. ### ساختار واقعیت اجتماعی سرل در کتاب «ساخت واقعیت اجتماعی» نشان می‌دهد که جهان مفهومی و فیزیکی ما مملو از پدیده‌هایی است که تنها در چارچوب قرارداد اجتماعی معنا می‌یابند؛ مواردی مانند پول، شرکت‌ها، دولت‌ها یا حتی یک مهمانی رسمی. او این نکته را برجسته می‌کند که همکاری در زندگی اجتماعی موضوعی منحصر به انسان نیست؛ بسیاری از حیوانات نیز در گروه‌ها زندگی می‌کنند و برای بقا همکاری دارند و به این ترتیب شکل ابتدایی‌ای از واقعیت اجتماعی ایجاد می‌کنند. با این حال، تفاوت اساسی واقعیت اجتماعی انسانی، در پیوند آن با زبان و نماد است. به عنوان مثال، اگر من و شما تصمیم بگیریم با هم پیاده‌روی کنیم، همین عمل ساده نوعی واقعیت اجتماعی محسوب می‌شود. یا اگر در توافقی زبانی بر کارکرد «پیچ‌گوشتی» برای بستن پیچ‌ها تأکید کنیم، این توافق در بستری اجتماعی و معناشناختی انجام می‌شود؛ چرا که هر دو معنای واژه‌ها و کاربرد ابزار را می‌دانیم. بااین‌حال، چنین مثال‌هایی هنوز «نهادینه» به شمار نمی‌آیند. راه رفتن بخشی از توانایی طبیعی بدن انسان است و بستن پیچ نیز حاصل ساختار فیزیکی پیچ‌گوشتی است. حتی اشیایی مانند یک سکه نیز می‌توانند پیچ را بچرخانند و این تنها به دلیل ویژگی‌های فیزیکی آن‌هاست، نه یک قرارداد اجتماعی. ### جمع‌بندی کتاب «ساخت واقعیت اجتماعی» راهی تازه برای فهم چیستی واقعیت اجتماعی و نسبت آن با جهان واقعی‌تر و عینی‌تر پیشِ روی ما می‌گذارد. سرل نشان می‌دهد که چگونه نهادهایی چون پول، ازدواج یا مالکیت، صرفاً بر پایه توافق‌های جمعی و استمرار این توافق‌ها معنا و وجود می‌یابند. این کتاب برای علاقه‌مندان به فلسفه زبان، فلسفه ذهن و نظریه‌های اجتماعی، یکی از منابع کلیدی به شمار می‌آید.