کتاب سودمندی و ناسودمندی تاریخ برای زندگی اثر فردریش نیچه، ترجمه عباس کاشف، انتشارات فرزان روز

«درجاتی از پرداختن به تاریخ و ارزش‌گذاری آن وجود دارد که می‌تواند به نابودی زندگی منجر شود، زیرا گاهی این فرایند دردناک است.» فریدریش نیچه، فیلسوف انقلابی آلمانی، با این جمله‌ها نقد تند خود را بر دانش تاریخی مدرن عصر خویش آغاز می‌کند. نیچه استدلال می‌کند که پژوهش تاریخی، با وجود افتخاری که به عینیت و کاوش بی‌رحمانه در حقایق می‌کند، در نهایت نیروی زندگی را تضعیف می‌سازد. این نوع تاریخ‌نگاری اعتماد انسان را به فرهنگ، غرایز و توانایی زیستن یک زندگی معنادار از بین می‌برد. به‌گفته او، سرانجام انسان‌ها همه چیز را درباره گذشته خود می‌دانند، اما پیوندشان با ارزش احساسی و معنوی آن گذشته گم می‌شود. انبوه این دانش تاریخی، هرچند ظاهراً روشنگر است، ما را از ایجاد افق‌های معنادار و چارچوب‌های اخلاقی محروم می‌کند؛ زیرا همه چیز در دریایی بی‌کران از دانستگی فرو می‌رود. در چنین وضعیتی، عناصر بنیادی زندگی به‌جای اینکه راهنما و الهام‌بخش باشند، به ابزار و تابعی از تاریخ بدل می‌شوند. راه‌حل این بحران، به باور نیچه، ظهور نسلی تازه از جوانان است؛ جوانانی که تاریخ را نه برای پرستش واقعیت‌های انباشته، بلکه برای افشای خطرات آن به‌کار می‌گیرند. این نسل باید اولویت‌هایی را زنده کند که در خدمت زندگی و تعالی انسان است؛ با نهادن انسان در جایگاهی برتر از تاریخ و با رهایی از وسوسه‌های انحرافی دانش علمی که می‌تواند فرهنگ‌ها و انسان‌ها را فاسد سازد. ترجمه تازه یان جانستون از این مقاله مشهور نیچه، وضوح، انرژی و فوریتی را بازتاب می‌دهد که در نوشته اصلی نهفته است؛ چالشی عمیق با فرهنگ زمانه که همان‌قدر که در گذشته مهم بود، امروز نیز همچنان حیاتی و تأمل‌برانگیز است.