کتاب جشن و مدرسه شبانه اثر هارولد پینتر، ترجمه اشکان خطیبی، انتشارات نیلا

هارولد پینتر، نمایشنامه‌نویس برجسته‌ای که به‌خاطر دیالوگ‌های تیز و نگاه موشکافانه‌اش به روابط انسانی شناخته می‌شود، در دو نمایشنامه‌ی «جشن» و «مدرسه شبانه» دو تجربه‌ی متفاوت اما مکمل از تئاتر معاصر ارائه می‌کند. هر کدام از این آثار، با وجود تفاوت در لحن و فضاسازی، به پیچیدگی مناسبات اجتماعی و لایه‌های پنهان رفتار انسان می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه سکوت‌ها و کلمات ناتمام می‌توانند معنایی عمیق‌تر از جملات آشکار داشته باشند. جشن (۱۳۷۹/۲۰۰۰) «جشن» آخرین نمایشنامه‌ی صحنه‌ای پینتر است که نخستین‌بار در سال ۲۰۰۰ در لندن اجرا شد. داستان در رستورانی مجلل می‌گذرد، جایی که سه زوج برای صرف شام به مناسبت سالگرد ازدواج گرد هم آمده‌اند. دو برادر به نام‌های لمبرت و مت، همراه با همسرانشان جولی و پرو، در کنار راسل، بانکدار ثروتمند، و همسر او سوکی، فضای اصلی نمایش را شکل می‌دهند. دیالوگ‌های ظاهراً روزمره‌ی این جمع، رفته‌رفته پرده از لایه‌هایی از نخوت، خیانت و حتی تأملات فلسفی برمی‌دارند. در همین حال، کارکنان رستوران ـ از جمله سونیا، ریچارد و پیشخدمت مرموزی که گاه وارد روایت می‌شود ـ با نگاه و خاطرات خود به داستان عمق و طنزی سیاه می‌بخشند. نمایش با تک‌گویی سورئال پیشخدمت درباره‌ی پدربزرگش و ارتباط خیالی او با شخصیت‌های تاریخی به اوج می‌رسد؛ صحنه‌ای که مخاطب را به اندیشیدن درباره‌ی حافظه، هویت و مرز خیال و واقعیت وا می‌دارد. مدرسه شبانه (۱۳۳۹/۱۹۶۰) «مدرسه شبانه» ابتدا برای تلویزیون نوشته و در سال ۱۹۶۰ پخش شد. این نمایش درباره‌ی والتر است، مردی که پس از آزادی از زندان به خانه‌ی قدیمی خود بازمی‌گردد، اما درمی‌یابد اتاقش در غیاب او به معلم جوانی به نام سالی اجاره داده شده است. والتر در پی بازپس‌گیری جایگاه خود، به تدریج گرفتار نوعی سوءظن و معمایی مبهم می‌شود؛ به‌ویژه در ارتباط با فعالیت‌های سالی در جلسات شبانه‌ای که او آن‌ها را کلاس درس معرفی می‌کند. فضای سرشار از تعلیق و طنز تلخ، نمایش را به کاوشی درباره‌ی کنترل، پنهان‌کاری و دست‌نیافتنی بودن حقیقت بدل می‌سازد. اهمیت دو اثر با وجود تفاوت آشکار در موقعیت و لحن داستانی، «جشن» و «مدرسه شبانه» هر دو قدرت بی‌مانند پینتر را در ترسیم روابط انسانی و تنش‌های پنهان زندگی روزمره نشان می‌دهند. او با دیالوگ‌هایی موجز اما پرطنین و شخصیت‌پردازی‌هایی دقیق، نقاب‌هایی را کنار می‌زند که انسان‌ها برای پنهان کردن حقیقت به چهره می‌زنند. در آثار پینتر، آنچه ناگفته باقی می‌ماند اغلب رساتر از کلمات است و سکوت‌ها معنایی سهمگین‌تر از دیالوگ‌ها می‌یابند. این دو نمایشنامه، که بارها بر صحنه‌های مختلف جهان اجرا و موضوع تحلیل‌های انتقادی قرار گرفته‌اند، اکنون در قالب مجموعه‌نمایشنامه‌های پینتر نیز در دسترس مخاطبان هستند و همچنان الهام‌بخش پژوهشگران، منتقدان و دوستداران تئاتر معاصر محسوب می‌شوند.