کتاب بمبئی رقص الوان است اثر علی اکبر شیروانی، انتشارات اطراف

«بمبئی رقص الوان است» جلد پنجم و پایانی مجموعۀ پنج‌جلدی «تماشای شهر» از نشر اطراف است. این مجموعه برگزیده‌ای از سفرنامه‌هایی است که ایرانیان در روزگار قاجار با سفر به شهرهای گوناگون جهان نوشته‌اند. هدف اصلی «تماشای شهر» روایت زندگی در بستر سفر است؛ به همین دلیل بخش‌های انتخاب‌شده حال‌وهوایی شخصی دارند و نشان می‌دهند مسافران ایرانی در شهرهای بیگانه چه دیده و شنیده‌اند، چه کرده‌اند و چه خورده‌اند. کتاب «بمبئی رقص الوان است» هفت گزارش خواندنی از سفر ایرانیان قاجار به بمبئی را گردآوری کرده است. این سفرنامه‌ها تصویری زنده از مواجهۀ مسافران با شهر بمبئی، مردم بومی، فضای اجتماعی، فرهنگ، هنر و حتی جزییات زندگی روزمره ارائه می‌دهند. سفرهایی که در این کتاب روایت شده‌اند، اغلب طولانی و همراه با دشواری‌های فراوان بوده‌اند؛ از دریازدگی و ناسازگاری غذاها گرفته تا ابتلا به بیماری. برخی از این سفرها سال‌ها به طول می‌انجامید؛ برای نمونه، حاجی پیرزاد یک بار سیزده سال و بار دیگر سه سال در سفر بوده است. بمبئی در گذشته، همچون امروز، شهری پررونق با اقتصادی شکوفا بوده و همین رونق، بسیاری از ایرانیان را به خود جذب می‌کرد. با این حال، ارتباط ایرانیان با بمبئی تنها به تجارت محدود نمی‌شد. بسیاری از زرتشتیان ایرانی پس از فتح ایران به دست مسلمانان برای پاسداشت دین و آیین خود به بمبئی مهاجرت کردند. همچنین، ایرانیان برای سفر حج اغلب از مسیر بمبئی راهی خانۀ خدا می‌شدند. به همین دلیل گزارش‌های بر جای مانده از ایرانیان دربارۀ این شهر، بسیار خواندنی و ارزشمند است. روایت این مسافران از بخش‌ها و لحظات متنوعی تشکیل شده است. شرح مسیرهای دریایی، توصیف خیابان‌ها، خانه‌ها و ساختمان‌های چندطبقه، کارخانه‌ها، بازارها، مردمان، حیوانات و حتی گیاهان بخشی از آن را در بر می‌گیرد. در ادامه، آداب و رسوم، خوراک و پوشاک مردم بمبئی با دقت توصیف می‌شود و مقایسۀ آنها با وضعیت ایران فضایی جذاب پدید می‌آورد. حیرت و شگفتی مسافران در مواجهه با پدیده‌هایی که برای نخستین بار در زندگی خود می‌دیده‌اند، از بخش‌های خواندنی دیگر این سفرنامه‌هاست؛ قطار، ماشین، شیر آب در خانه‌ها و بناهای چندطبقه نمونه‌ای از این شگفتی‌هاست. در تدوین «بمبئی رقص الوان است»، رسم‌الخط و نشانه‌گذاری مطابق با عادت امروزی خوانندگان تنظیم شده و برای سهولت مطالعه، توضیح برخی کلمات و عبارات دشوار در بخش پایانی کتاب آورده شده است. همین امر خواندن آن را ساده‌تر و لذت‌بخش‌تر می‌کند. این کتاب نه‌تنها سندی ارزشمند از سفرنامه‌های ایرانیان در دوره قاجار است، بلکه خواننده را به سفری دلنشین در زمان و مکان می‌برد؛ سفری به شهر افسانه‌ای و رازآمیز بمبئی که همواره و به دلایل گوناگون، برای ایرانیان جذاب و مهم بوده است.