کتاب تاریخ هنر اثر هورست وولدمار جنسن، ترجمه پرویز مرزبان، انتشارات علمی و فرهنگی

تنها در کمتر از ده سال پس از نخستین چاپ این کتاب در سال ۱۹۶۲ میلادی، بیش از یک میلیون نسخه از آن به فروش رسید و به یازده زبان گوناگون ترجمه شد. این موفقیت چشمگیر، کتاب را به اثری با آوازه‌ای جهانی بدل ساخت و جایگاهی ویژه در فرهنگ معاصر به آن بخشید؛ تا آنجا که به‌عنوان پدیده‌ای استثنایی در عرصه تاریخ‌نگاری هنر شناخته شد. مطالب تازه و بدیع کتاب، به‌ویژه گزارش‌های دقیق آن درباره آخرین تحولات هنری، همراه با تصاویر ارزشمند، بر اهمیت و سودمندی آن افزود و موجب شد که این اثر به منبعی بی‌بدیل برای هنرپژوهان و دانشجویان بسیاری از دانشکده‌های معتبر در سراسر جهان تبدیل شود. کسانی که چاپ‌های پیشین این «تاریخ هنر» را خوانده‌اند، به‌خوبی می‌دانند که این کتاب صرفاً فهرستی خشک از واقعیت‌ها، تقویم‌های تاریخی و یا برشماری آثار شناخته‌شده نیست؛ بلکه فراتر از آن، روایتی زنده و پویا از جریان‌های هنری ارائه می‌دهد. از زمان انتشار نخستین ویراست در سال ۱۹۶۲، کتاب «تاریخ هنر جنسن» به‌عنوان مرجعی منحصر به فرد برای دانشجویان و هنرشناسان، در معرفی، تحلیل و تبیین آثار هنری، جنبش‌ها و مکاتب اصلی هنر تجسمی جهان شناخته شده است. این اثر نه فقط اطلاعات مستند، بلکه تحلیلی ژرف و جذاب از روندهای هنری به دست می‌دهد. نویسنده با نگاهی وسیع، ذوقی جسورانه و پژوهشی دقیق، تاریخ هنر را در میان اقوام گوناگون همانند سرگذشتی پرحادثه و پرهیجان روایت می‌کند و با بهره‌گیری از سنت‌های ارزشمند تاریخ‌نگاری، مفاهیمی تازه و خواندنی عرضه می‌کند. جنسن در پرداخت مباحث، به تکرار پذیرفته‌ها بسنده نکرده است؛ او با پیوند دادن دستاوردهای نو به تجربه و ذوق گذشتگان، توانسته در تفسیر آثار معماری، پیکرتراشی و نقاشی، جایگاه هر اثر را در بستر تحولات تاریخ هنر آشکار سازد. ترجمه فارسی این کتاب، براساس ویراست سوم اثر، به همت مترجم توانمند و نامدار، شادروان پرویز مرزبان انجام شده است. مزیت این ترجمه آن است که محدود به متن اصلی باقی نمانده، بلکه به درخواست ناشر و مترجم، دانشمند و خاورشناس برجسته، ریشارد اتینگهاوزن، دو بخش مستقل درباره «هنر باستانی ایران و خاورمیانه» و نیز «هنر اسلامی ایران» نگاشته است. این دو بخش، همراه با تصاویر مربوطه، به صورت کامل در متن فارسی گنجانده شده و بر ارزش علمی و پژوهشی کتاب افزوده است. به همین دلیل، «تاریخ هنر جنسن» نه تنها منبعی مرجع برای شناخت تاریخ هنر جهان به شمار می‌رود، بلکه در جایگاه اثری ممتاز و معتبر برای مطالعه هنر ایران و جهان اسلام نیز اهمیت ویژه‌ای دارد.