کتاب دفتر عقل و آیت عشق اثر غلامحسین ابراهیمی دینانی، انتشارات طرح نو

فیلسوفان اسلامی همواره با تکیه بر عقل و منطق به تحلیل مسئله‌های هستی‌شناسی پرداخته‌اند، اما در عین حال نسبت به «چشم دل»، «شهود» و «عالم حضور» نیز بی‌اعتنا نبوده‌اند. آنان انسان را موجودی می‌دانند که هم از نگاه عقلانی برخوردار است و هم از دیدگاه شهودی بهره می‌برد. به‌گونه‌ای ناخودآگاه، فیلسوفان همان‌طور که به وجود با تردید می‌نگرند و مراتب گوناگون آن را درک می‌کنند، معرفت را نیز دارای مراتبی متنوع دانسته و به لایه‌های مختلف آن آگاهی یافته‌اند. بسیاری از متفکران بر این باورند که در همین نقطه، فلسفه اسلامی با عرفان تلاقی پیدا می‌کند و فیلسوفان مسلمان نوعی همدلی و همراهی خود را با عارفان نشان می‌دهند. کتاب «دفتر عقل و آیت عشق» به قلم استاد غلامحسین ابراهیمی دینانی، با نگاهی ژرف و گسترده به بررسی این پیوند میان فلسفه و عرفان می‌پردازد. ابراهیمی دینانی در «دفتر عقل و آیت عشق» بیان می‌کند که کسانی که با دیدگاهی تک‌بعدی به جهان می‌نگرند و از مراتب معرفت شناختی بی‌خبرند، اغلب فیلسوفان اسلامی و نزدیکی آنان با عرفا را مورد انتقاد و حتی محکومیت قرار می‌دهند. او تأکید دارد که علم و معرفت به دو گونه حضوری و ظهوری تقسیم می‌شود. درست است که عارفان گاه فیلسوفان را نقد کرده و با طعنه از آنان یاد می‌کنند، اما این اختلاف‌نظر ناشی از تنوع در سطوح و مراتب معرفتی است، نه نفی بنیادین عقل یا تجربه شهودی. وقتی بزرگان، ذهن را به چالش می‌کشند، مقصودشان ذهن محدود و منجمدی است که در مرحله‌ای ابتدایی متوقف شده و اسیر سود و زیان یا علایق نازل دنیوی گشته است. اما با تأمل در سخنان اهل بصیرت و مطالعه دقیق کتاب «دفتر عقل و آیت عشق» روشن می‌شود که این اندیشمندان نه‌تنها عقل را نفی نمی‌کنند، بلکه عقل را چه در ظاهر و چه در باطن، چراغ راه، برهان و هدایتگر حقیقی انسان می‌دانند.